Poruka na društvenim mrežama i izbegavanje odgovora na novinarska pitanja u izbornoj noći u Budimpešti - jedine su reakcije Saveza vojvođanskih Mađara (SVM), vodeće partije ove nacionalne manjine u Srbiji i dugogodišnjeg partnera srpskih vlasti.
Na izborima u Mađarskoj podržali su Fides, dosadašnjeg premijera Viktora Orbana.
Radili su, kako su sami priznali, na "maksimalnoj mobilizaciji" više desetina hiljada birača iz Srbije sa dvojnim državljanstvom, koji su imali pravo glasa na izborima 12. aprila - kako bi svoj glas dali Orbanu.
Ali, u Mađarskoj je došlo do političkog preokreta i ubedljivog poraza ovog desničarskog, populističkog lidera nakon 16 godina vlasti.
SVM je čestitao pobedu vođi opozicije Peteru Mađaru i njegovoj stranci Tisa.
Ne odustaje, međutim, od podrške sestrinskom Fidesu.
"Hvala Fidesu i Viktoru Orbanu na nacionalnoj politici koju su gradili u proteklih 16 godina", napisao je na društvenim mrežama lider SVM-a Balint Pastor.
Pastor nije odgovorio na poziv Radija Slobodna Evropa (RSE) za komentar izbornog rezultata.
Kratko je poručio da je u objavi na Fejsbuku napisao "sve što je trenutno moguće reći".
Uključivanje SVM-a u izbornu kampanju u Mađarskoj i otvorena podrška Fidesu, deo su višegodišnje "tradicije" ove partije, sa kojim je Viktor Orban od dolaska na vlast izgradio jako savezništvo.
Balint Pastor je izborne rezultate, sa ostatkom stranačke delegacije, pratio iz Orbanovog štaba u Budimpešti.
Ko će biti 'most' između Beograda i Budimpešte?
"Pitanje je koliko će Orbanov poraz uticati na opredeljenje vojvođanskih Mađara u odnosu na SVM, posebno ako se pojave ozbiljni konkurenti (među mađarskim političkim partijama u Srbiji). To će pokazati naredni izbori", ocenjuje za RSE Aleksandar Popov iz nevladinog Centra za regionalizam.
Parlamentarni izbori u Srbiji najavljuju se za naredne mesece, dok se predsednik Aleksandar Vučić suočava sa višemesečnom političkom krizom - izazvanom masovnim antivladinim protestima od novembra 2024. godine i optužbama za korupciju.
Čitajte:
Nekada inspirisan Orbanom, Mađar ga je danas svrgnuo sa vlastiA SVM je, od dolaska naprednjaka na vlast 2012. godine, među ključnim Vučićevim partnerima.
Ova stranka je opisivana kao "most" između Vučića i Orbana, dok je lider SVM-a Balint Pastor više puta isticao da je saradnja sa SNS-om dobra jer su "postigli istorijsko pomirenje Srba i Mađara".
Najbrojnija su manjinska partija u Skupštini Srbije, sa šest od ukupno 250 poslaničkih mesta u parlamentu.
U parlamentu pokrajine Vojvodine imaju sedam od ukupno 120 mandata, a iz njihovih redova dolazi i predsednik vojvođanske Skupštine Balint Juhas.
"Sigurno da će za SVM veliki minus biti ako ne budu imali podršku iz Budimpešte, a verovatno da je neće imati, s obzirom na to koliko su bili vezani za Orbana i sa koliko su mrzovolje primili pobedu Petera Mađara", dodaje Popov.
Smatra da je, sa pobedom Tise u Budimpešti, moguće da se "pregrupišu" i mađarski politički predstavnici u Srbiji.
Promene očekuje i predsednik opozicione Demokratske zajednice vojvođanskih Mađara (DZVM) Aron Čonka.
Ova stranka kritikuje rukovodstvo SVM i njihovo učešće u vlasti sa naprednjacima.
"Mislim da će pobeda Petera Mađara pustiti malo 'svežeg vazduha' i unutar mađarske vojvođanske zajednice, i da bi trebalo da otpočne neka nova vrsta dijaloga", dodaje Čonka.
Čitajte:
Vlasti Srbije u Orbanovoj trci za glasove'Loš signal za Vučića'
Orban je, kao premijer Mađarske, bio na meti oštrih kritika Brisela zbog podrivanja demokratije u državi i protivljenja podršci Ukrajini nakon ruske invazije.
Predsednik Srbije ga je, međutim, opisivao kao "velikog prijatelja", a odnose dve države "na vrhunskom i istorijskom nivou".
I sam Vučić se zbog odnosa sa Moskvom i Pekingom, ali i stanja vladavine prava u zemlji, našao na meti kritika Brisela.
"Vučić je sa Orbanovim porazom izgubio jednog značajnog saveznika i zastupnika u Evropskoj uniji. To je bilo jedno autoritarno bratstvo dvojice političkih lidera, na tome su i zasnivali odnose", ističe za RSE Aleksandar Popov.
Ocenjuje i da je poraz Fidesa "loš signal" za Vučića, jer deluje "ohrabrujuće" na opozicione birače.
"Pokazalo se da Orban, koji je imao podršku i Trampa i Putina, i koji je 16 godina vladao Mađarskom, može da izgubi od čoveka koji je pre dve godine osnovao stranku i vodio je do pobede", dodaje on.
Vučić je čestitao Tisi na pobedi, uz uverenje da će se nastaviti dobra saradnja dve države.
Iskoristio je, ipak, priliku da u istoj poruci zahvali Orbanu "što je takve odnose učinio mogućim".
Čitajte:
Jedinstvena lista – recept za pobedu nad Vučićem?Peter Mađar je tokom kampanje isticao da će nastojati da zadrži dobre relacije sa susednim državama.
"Ali pretpostavljam da će mu prioritet u tim odnosima ipak biti vladavina prava, koja Beogradu neće prijati", naglašava Aron Čonka.
Dvotrećinsku većinu u parlamentu, sa rekordno visokom izlaznošću na izborima, Mađar je osvojio na talasu borbe protiv korupcije - uz najavu reformi i boljih odnosa sa Briselom.
Pre više od godinu dana, u februaru 2025, posetio je i Srbiju i odao počast žrtvama pada nadstrešnice na Železničkoj stanici u Novom Sadu.
Upravo je pogibija 16 ljudi na tom mestu pokrenula masovne antivladine proteste.
Mađar je tada poručio da njegova partija podržava "antikorupcijske težnje srpskog naroda" i što skorije pristupanje Srbije Evropskoj uniji.
Vlast predsednika Srbije opisao je kao "korumpiranu", a Vučića nazvao Orbanovim "saveznikom i poslovnim partnerom".
Istakao je i da Tisa "podržava dalje jačanje prava i mogućnosti Mađara u Vojvodini", kako bi mogli "uspešno da žive i rade u svojoj domovini".
Čitajte:
Ubedljiva pobeda mađarske opozicije najavljuje reforme i poboljšavanje odnosa sa EUDa li su ugroženi Orbanovi fondovi za podršku van granica Mađarske?
Aron Čonka iz opozicionog DZVM očekuje da Peter Mađar ispuni svoje predizborno obećanje i nastavi sa podsticajima za mađarsku dijasporu, uključujući i onu u Vojvodini.
Ističe da su ti podsticaji ustavna kategorija u Mađarskoj.
"Ali, očekujem i da ispuni obećanje da će podsticaje i raspodelu tog novca učiniti mnogo transparentnijim nego do sada", dodaje on.
Peter Mađar je tokom kampanje isticao da se javni novac mora raspoređivati po jasnim kriterijumima, a ne po stranačkim vezama.
"Jedna stvar su predizborna obećanja, a druga je politička realnost. Ali sigurno je da će Mađar morati da napravi diskontinuitet u odnosu na Orbanovu vlast u mnogim oblastima, pa i u ovoj", ističe Aleksandar Popov.
Orbanova vlada je od dolaska na vlast 2010. godine pokrenula nekoliko privrednih programa u Vojvodini, ali i u centralnom delu Srbije, u saradnji sa Savezom vojvođanskih Mađara - odnosno kroz fondaciju "Prosperitati" koju vodi ta stranka.
Prosperitati je osnovan 2016. godine, kao regionalna neprofitna fondacija koju je Vlada Mađarske imenovala da "sprovodi strategiju ekonomskog i regionalnog razvoja" mađarske zajednice.
Za deset godina rada, kako se navodi na sajtu Prosperitati fondacije, podržala je više od 16.000 projekata, vrednih oko 500 miliona evra.
Paketi podsticaja uglavnom su bili usmereni na razvoj privrede – malih i srednjih preduzeća, poljoprivrede, turizma.
Fondacija je pomagala i kupovinu oko 1.300 kuća i više hiljada hektara zemlje.
Kako ističu, projekti su sprovedeni u 40 opština, odnosno oko 190 naselja.
Čitajte:
Savez vojvođanskih Mađara, bliski Orbanu, u savezu sa naprednjacimaPrema procenama Prosperitati fondacije, skoro 70 hiljada Mađara u Vojvodini je bilo obuhvaćeno njihovim programima.
Jedan od uslova za sredstva na konkursima je da podnosioci imaju dvojno, srpsko i mađarsko državljanstvo.
A kritike da novac dobijaju samo ljudi bliski SVM, ta stranka je u više navrata odbacivala.
"Ali činjenice govore da je najveći deo tih sredstava završio kod preduzetnika i ljudi bliskih Savezu vojvođanskih Mađara, a da je mali deo završio kod onih koji nemaju veze sa njima", ističe Aron Čonka.
Fondacija Prosperitati nije odgovorila na pitanja RSE o svom radu i raspodeli novca na konkursima.
Čitajte:
Putevi mađarskih glasačkih listića u Vojvodini'Prljava izborna kampanja' u Vojvodini
Prema popisu iz 2022. godine, u Srbiji živi preko 184.000 Mađara i najbrojnija su nacionalna manjina u državi.
Većinsko stanovništvo su u nekoliko opština u Vojvodini.
Veliki broj Mađara u Srbiji, desetine hiljada njih, imaju dvojno državljanstvo. Time ostvaruju pravo da glasaju na izborima u obe države.
Na nedeljnim izborima u Mađarskoj, putem pošte, glasalo je više od 60.000 birača iz Srbije. Tu brojku je izneo lider SVM Balint Pastor.
Zvaničnih podataka o glasanju iz dijaspore, u danu nakon izbora, još uvek nema.
Aron Čonka ukazuje da je izbore pratila, kako kaže, funkcionerska kampanja u kojoj su čelnici SVM-a otvoreno pozivali da se glasa za Viktora Orbana.
Vojvodinu su obilazili mađarski zvaničnici, na čelu sa ministrom inostranih poslova Peterom Sijartom, koji je, uz lidere SVM, obilazio fabrike oko Subotice.
Čitajte:
Vučić najavio informacije o diverziji gasovoda nakon mađarskih izboraU kampanju se uključila i Srpska napredna stranka, sa predsednikom Srbije Aleksandrom Vučićem u jednom od Fidesovih spotova.
A sedmicu pred glasanje obeležile su i tvrdnje vlasti u Beogradu i Budimpešti da je sprečen pokušaj diverzije na gasovodu kojim se ruski gas doprema u Mađarsku.
Opozicija, i u Mađarskoj i u Srbiji, iznela je optužbe da se radi o operaciji "pod lažnom zastavom" kako bi se Orbanu pomoglo u finišu kampanje.
"Izborna kampanja, koja se iz Mađarske prelila i u Vojvodinu, bila je dosta oštra i prljava. Unela je dosta podela u zajednicu i mi moramo da nađemo način da podele smanjimo, da se približimo jedni drugima", ocenjuje Aron Čonka.
Od nove mađarske vlade očekuje da "uvaži mišljenje svih političkih aktera u Vojvodini i Srbiji koji se bave interesima mađarske zajednice".
A na pitanja o promeni vlasti u Budimpešti za RSE ne odgovara ni Nacionalni savet mađarske nacionalne manjine u Srbiji.
Na čelu saveta je funkcioner SVM-a Arpad Fremond, a koalicija oko ove stranke je, sa apsolutnom većinom, dominantna snaga u Savetu.