Evropska unija (EU) ima odgovor na ruska upozorenja zemljama Zapadnog Balkana- njihova budućnost je u EU.
To je poruka koju Brisel upućuje nakon izjave portparolke ruskog Ministarstva vanjskih poslova Marije Zaharove. Ona je polovinom mjeseca, kako je saopštilo rusko Ministarstvo, "upozorila" države regiona kako evropske integracije više nisu samo pitanje članstva, već i prihvatanja politike Brisela prema Moskvi.
Na pitanje na koji način Unija može zaštiti zemlje koje pretenduju članstvu od posljedica ruskih upozorenja, iz Evropske komisije poručuju kako je "borba protiv stranih informacionih manipulacija, dezinformacija i drugih hibridnih prijetnji sastavni dio procesa pristupanja".
"Zaštita procesa evropskih integracija i integriteta medija od dezinformacija i stranih informacionih manipulacija od ključne je važnosti", navodi se u odgovoru za RSE.
Dok Brisel naglašava da je Evropska unija ključni politički, ekonomski i strateški partner Zapadnog Balkana, sagovornici Radija Slobodna Evropa ocjenjuju da Moskva evropske integracije sve češće predstavlja kao izbor između približavanja EU i očuvanja odnosa s Rusijom.
Usklađenost zemalja sa EU
Poruke iz Moskve nisu novost kada je riječ o državama Zapadnog Balkana koje napreduju prema evropskim i evroatlantskim integracijama.
Ruski zvaničnici godinama kritikuju širenje NATO-a i Evropske unije na Zapadni Balkan. Posljednji spor uslijedio je nakon odluke Podgorice da od novembra ukine bezvizni režim za ruske državljane, što je Ambasada Rusije u Crnoj Gori ocijenila kao "neprijateljske akcije".
Iz Podgorice poručuju da članstvo u Evropskoj uniji ostaje strateški vanjskopolitički cilj države i da će Crna Gora nastaviti potpuno usklađivanje sa zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom EU.
"Stavovi zvanične Moskve o članstvu Crne Gore u NATO-u, kao i o njenom budućem članstvu u Evropskoj uniji, poznati su i ne predstavljaju novinu u našim bilateralnim odnosima. Ipak, oni ne određuju naše strateške odluke, koje donosimo samostalno, u skladu sa nacionalnim interesima i voljom naših građana", naveli su iz Ministarstva vanjskih poslova za RSE.
Dodaju da mjere koje Podgorica sprovodi u okviru evropske vanjske i bezbjednosne politike ne smatraju neprijateljskim činom prema Rusiji, već dijelom obaveza koje proizlaze iz evropskog puta zemlje.
Prema podacima koje navodi crnogorsko Ministarstvo vanjskih poslova, članstvo u Evropskoj uniji podržava više od 80 odsto građana Crne Gore.
Inače, Albanija, Sjeverna Makedonija i Kosovo usklađeni su sa vanjskom i bezbjednosnom politikom Evropske unije, uključujući sankcije uvedene Rusiji nakon invazije na Ukrajinu.
Bosna i Hercegovina zbog složenog sistema odlučivanja ne prati u potpunosti sve odluke Brisela, a Srbija je jedina država regiona koja sankcije Moskvi nije uvela.
Iz navedenih zemalja nisu odgovorili na upit RSE za komentar o "upozerenjima" Zaharove.
Moskva se obratila 'prvenstveno' Srbiji
Poruka Zaharove da su evropske integracije usklađivanje sa zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom EU prema Rusiji, uključujući sankcije Moskvi i podršku Ukrajini, za analitičare sa kojima je razgovarao RSE mogu se dovesti u vezu i sa izborima u Srbiji, 25 oktobra.
Kako ocjenjuju, osim što je u izjavi izražen stav Moskve prema evropskim integracijama, poruka bi mogla biti usmjerana i kao uticaj na birače.
"To je pokušaj da se unaprijed 'otruje bunar' za Studentsku listu pred izbore u Srbiji 25. oktobra, predstavljajući izbor kao pitanje momentalnog prihvatanja sankcija EU protiv Rusije", kaže Kurt Bassuener, viši saradnik Savjeta za politiku demokratizacije.
Basuener smatra i kako poruka pokazuje da Moskva Evropsku uniju sve otvorenije vidi kao "glavnog protivnika", umjesto onoga što su u Rusiji ranije nazivali "kolektivnim zapadom".
I Dimitrije Milić iz organizacije "Novi treći put" ističe da je izjava ruske portparolke Ministarsva vanjskih poslova prvenstveno upućena Srbiji.
"S obzirom na to da je jedina država koja nije uskladila svoju spoljnu i bezbednosnu politiku sa Evropskom unijom, odnosno nije uvela sankcije Rusiji", kaže Milić.
Prema njegovim riječima, Moskva nastoji evropske integracije povezati sa punom podrškom politici EU prema Rusiji i Ukrajini, brišući razliku između proevropskog i evroatlantskog opredjeljenja.
Bassuener i Milić smatraju da je ruski uticaj na Zapadnom Balkanu danas slabiji nego ranije, iako Moskva i dalje ima mogućnosti da utiče na region i podstiče nestabilnost.
Bassuener zato poziva EU da pojača prisustvo, posebno kroz misiju EUFOR-a u BiH.
Rusija i Balkan poslije 2022.
Od početka ruske invazije na Ukrajinu politička mapa ruskog uticaja na Zapadnom Balkanu značajno se promijenila.
Albanija, Crna Gora i Sjeverna Makedonija u potpunosti su usklađene sa zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom Evropske unije i članice su NATO saveza.
Kosovo, koje nije kandidat za članstvo, takođe prati vanjskopolitičke stavove Evropske unije, uključujući sankcije uvedene Rusiji. U toj državi Rusija nema razvijene bilateralne odnose, te Priština Moskvu smatra jednim od ključnih spoljnopolitičkih oslonaca Srbije.
U Bosni i Hercegovini ruski uticaj najčešće se dovodi u vezu sa političkom podrškom vlastima Republike Srpske, bliskoj saradnji sa Miloradom Dodikom, čija stranka blokira provođenje sankcija Rusiji, kao i uvođenje viza ruskim državljanima.
Srbija je ostala najbliži politički partner Rusije u regionu. Uprkos statusu kandidata za članstvo u Evropskoj uniji, Beograd nije uveo sankcije Moskvi nakon početka rata u Ukrajini.
Istovremeno, Srbija i dalje u velikoj mjeri zavisi od ruskog gasa, dok je u toku rješavanje pitanja vlasništva između ruskog Gazpromnjefta i mađarskog Mola u Naftnoj industriji Srbije (NIS).
Energetska zavisnost od Rusije danas je najizraženija upravo u Srbiji, dok su ostale zemlje regiona posljednjih godina intenzivirale napore na diversifikaciji izvora snabdijevanja gasom i smanjenju oslanjanja na ruske energente.
Uprkos tome, Evropska unija ostaje ubjedljivo najveći trgovinski partner svih država regiona, uključujući Bosnu i Hercegovinu i Srbiju.