Trump odbacio iranski plan za otvaranje Ormuskog moreuza

Nekoliko američkih vojnih letelica oštećeno je u iranskim raketnim napadima na bazu u Jordanu u kojoj su stacionirani američki vojnici, preneli su mediiji.

Iran je u sredu ispalio 20 balističkih raketa na vazduhoplovnu bazu Muvafak Salti u Jordanu, saopštile su jordanske vlasti, dodajući da je 18 raketa oboreno. Teheran je naveo da je to bio odgovor na akciju američke vojske, u kojoj je nekoliko sati ranije uništeno pet iranskih tankera.

Američka televizijska mreža CBS News, pozivajući se na izvore upućene u situaciju, izvestila je da je avion A-10 Thunderbolt pogođen i da je tom prilikom ostao bez krila.

Pored toga, oko osam lovaca F-15 pretrpelo je lakša oštećenja, posle čega su vraćeni u operativnu upotrebu, preneo je CBS News.

Agencija Reuters je, pozivajući se na neimenovanog američkog zvaničnika, takođe izvestila o istim oštećenjima.

U napadima na bazu u Jordanu nije bilo poginulih niti povređenih.

U izveštaju koji je u maju objavila Kongresna služba za istraživanje navodi se da su 42 američke vojne letelice uništene ili oštećene od početka sukoba s Iranom u februaru.

Izvori: Reuters i CBS News.

Brodski saobraćaj u Ormuskom moreuzu u sredu je pao na prolazak sedam brodova s 12 prethodnog dana, dok je desetodnevni prolazak bio 14, pokazuju preliminarn podaci o o praćenju plovidbe, navodi Rojters.

Četiri broda su izašla iz moreuza, a tri su ušla. Među onima koji su izašli bio je i supertanker za sirovu naftu Finland Prosperity, koji nosi gotovo dva miliona barela sirove nafte. Nije zabeležen izlazak nijednog tankera za tečni prirodni gas (LNG).

Te brojke možda ne odražavaju stvarni obim saobraćaja jer pojedini brodovi mogu prolaziti s isključenim uređajima za praćenje.

Saobraćaj kroz moreuz Bab el Mandeb znatno je veći: 9. septembra kroz njega je prošlo 28 brodova koji prevoze robu, što je uglavnom u skladu s desetodnevnim prosekom od 27 plovila.

Pre početka rata u Iranu u februaru, kroz Ormuski moreuz je obično prolazilo oko 125 velikih komercijalnih brodova dnevno, a saobraćaj kroz taj plovni put činio je približno 20 odsto globalnih dnevnih isporuka sirove nafte i tečnog prirodnog gasa.

Izvor: Reuters

Pobunjenici Huti, koje podržava Iran, zauzeli su historijski lučki grad Moka na Crvenom moru, čime su proširili kontrolu nad strateški važnim dijelom obale u blizini moreuza Bab el-Mandeb, navode vojni izvori jemenske vlade.

Prema istim izvorima, Huti istovremeno napadaju i ostrva Haniš u Crvenom moru, dok se vladine snage i saveznici povlače prema području Dhubab.

Kontrola nad Dhubabom i obližnjim ostrvom Perim smatra se ključnom za nadzor nad pomorskim prolazom Bab el-Mandeb.

Napredovanje Huta predstavlja značajnu eskalaciju sukoba u Jemenu i prijeti otvaranjem novog fronta u širem regionalnom sukobu koji uključuje Iran i Sjedinjene Države.

Bab el-Mandeb je jedna od najvažnijih svjetskih pomorskih ruta koja povezuje Crveno more s Adenskim zaljevom i služi za transport nafte i robe između Azije i Evrope.

U posljednje dvije sedmice zbog sukoba u pokrajinama Taiz i Hodeidah raseljeno je više od 20.000 ljudi. Istovremeno, Saudijska Arabija tvrdi da su nedavni napadi Huta na civilne i ekonomske ciljeve u toj zemlji ranili 73 osobe.

Iranske vlasti značajno su povećale broj pogubljenja demonstranata i političkih neistomišljenika, često nakon ubrzanih suđenja praćenih optužbama za torturu i kršenje prava na pravično suđenje, upozorile su organizacije Human Rights Watch i Abdorrahman Boroumand Center.

Prema njihovim podacima, od marta do kraja avgusta pogubljeno je najmanje 59 muškaraca osuđenih po politički motivisanim sigurnosnim optužbama, među njima 29 osoba uhapšenih tokom protesta krajem 2025. i početkom 2026. godine. Nekoliko pogubljenih imalo je 18 ili 19 godina, a pet osoba je pogubljeno javno.

Organizacije tvrde da Teheran koristi smrtnu kaznu kako bi zastrašio građane i spriječio nove proteste. Mnogi optuženi navodno nisu imali pristup nezavisnim advokatima, a osuđivani su na osnovu spornih optužbi poput "rata protiv Boga" i "širenja korupcije na Zemlji".

"Iranske vlasti iz dana u dan šalju demonstrante, uključujući tinejdžere, na vješala na osnovu priznanja iznuđenih torturom", rekla je istraživačica Human Rights Watcha Bahar Saba.

Grupe za ljudska prava upozoravaju da se brojne osobe, uključujući žene i maloljetnike, i dalje suočavaju s neposrednom prijetnjom pogubljenja te pozivaju međunarodnu zajednicu da izvrši pritisak na Iran da obustavi izvršenja smrtnih kazni. Istovremeno, broj pogubljenja u zemlji nastavlja rasti, pri čemu je tokom 2025. zabilježeno više od 2.100 izvršenja.