Osam godina otkako su standardi kontrole zagađenja stupili na snagu prema Ugovoru o energetskoj zajednici, emisije zagađenja u Bosni i Hercegovini, Kosovu, Sjevernoj Makedoniji i Srbiji bile su 6,6 puta veće od dozvoljenog, stoji u novom izvještaju Bankwatcha.
Bankwatch je najveća mreža ekoloških organizacija i udruženja za ljudska prava u centralnoj i istočnoj Evropi.
Izvještaj pod naslovom "Usklađuj se ili zatvori", objavljen je 23. juna i odnosi se na propuste provođenja zakona o emisijama sumpor-dioksida (SO2) iz zastarjelih termoelektrana na ugalj na Zapadnom Balkanu koji su prošle godine premašili zakonska ograničenja.
Istovremeno, zagađenje prašinom se povećalo, dosegnuvši najviši nivo od stupanja na snagu važećih pravila 2018. godine.
Elektrane na ugalj u Bosni i Hercegovini bile su najveći emiteri SO2, sa 196.940 tona, što je 12,7 puta više od ograničenja. Slijedi Srbija sa 177.756 tona, što je 5,1 puta više od dopuštenog.
U cijeloj regiji, emisije SO2 samo su se skromno smanjile od 2018. A ograničenja emisija su 2025. bila stroža nego prethodnih godina, što je dovelo do još većih kršenja, navodi izvještaj Bankwatcha.
Najveći zagađivač SO2 u apsolutnom iznosu i dalje je elektrana Ugljevik u Bosni i Hercegovini, iako ima opremu za odsumporavanje. Emisije 2025. godine od 115.079 tona bile su najveće otkako su pravila o kontroli zagađenja stupila na snagu 2018. godine.
Onečišćenje prašinom bilo je 2,9 puta veće od dopuštenog 2025. godine, dosegnuvši najvišu apsolutnu i relativnu razinu od stupanja pravila na snagu 2018. godine.
To je uglavnom potaknuto ogromnim povećanjem u fabrici Bitola u Sjevernoj Makedoniji, koja je udvostručila svoje emisije u poređenju s 2024. i samostalno ispustila više od 7.094 tone dopuštene za cijelu regiju.
Gacko u Bosni i Hercegovini opet je najveći relativni emiter prašine. Uprkos malom padu u odnosu na 2024. godinu, emitirao je 15,1 puta više od dopuštenog.
Kao i 2024. godine, ukupna emisija azot oksida iz termoelektrana u 2025. godini iznosila je 1,4 puta više od dopuštene.
Kosovo, BiH i Srbija premašile su zakonske granice, a najviše je ispustio Nikola Tesla B u Srbiji – 11.247 tona.
Fabrika u Pljevljima u Crnoj Gori prošla je rekonstrukciju posljednjih godina i veći dio 2025. nije radila, međutim nema dokaza da je u skladu sa standardima zagašenja koji bi joj omogućili nastavak rada.
Tuzla 4 i Kakanj 5 u Bosni i Hercegovini, te Morava i Kolubara A u Srbiji takođe rade više od dvije godine nakon krajnjeg roka za zatvaranje, navodi se u izvještaju Bankwatcha.
Sekretarijat Energetske zajednice otvorio je nekoliko slučajeva prekršaja protiv država Zapadnog Balkana potvrđujući nezakonit rad njihovih elektrana na ugalj. Međutim, niti jedna vlada nije izrekla kazne predmetnim elektranama na ugalj, niti imaju jasne, ažurirane i realne planove za usklađivanje i/ili zatvaranje.
U međuvremenu, konačni režim Mehanizma Evropske unije za prilagođavanje emisija ugljenika započeo je u januaru 2026., povećavajući troškove izvoza električne energije i dodatno ugrožavajući profitabilnost termoelektrana na ugalj u regiji.
