Parastos Mihailoviću, Crna Gora toleriše promociju zločina?
Demonstrant drži sliku Dragoljuba Draže Mihailovića, fotoarhiv
Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori održala je večeras (17. jula) ispred bogomolje Svetog Nikole kod Herceg Novog parastos četničkom komandantu Dragoljubu Draži Mihailoviću, obilježavajući tako 72 godine od strijeljanja tog ozloglašenog saradnika okupatora, koga je vojni sud u Beogradu proglasio ratnim zločincem.
Parastos Mihailoviću održan ispred crkve na Žlijebima kod Herceg Novog u organizaciji nevladinog udruženja nazvanog Srpski soko. Srpska pravoslavna crkva istovremeno je obilježila i 100. godišnjicu masakra nad ruskom carskom porodicom Romanov.
Retke fotografije poslednje ruske carske porodice
1/28Nikolaj II i njegova supruga carica Aleksandra (skroz desno), sa njihove četiri kćeri i sinom. Car je bio primoran da abdicira 1917, a njega i njegovu porodicu boljševičke trupe su streljale i bajonetima izbole na smrt 1918, da bi zatim njihova tela bila posuta kiselinom i bačena u rudarsko okno.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
2/28Car Nikolaj II na kamenitoj obali Finske. Posle rane smrti svog oca, poverio se prijatelju: "Nisam još spreman da budem car, ne znam ništa o vladanju."
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
3/28Car Nikolaj II i njegov sin, Aleksej, blizu Sankt Petersburga. Mladi prestolonaslednik patio je od hemofilije, genetskog poremećaja koji sprečava zgrušavanje krvi.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
4/28Ana Virubova (desno) na plaži sa mladim nadvojvotkinjama Tatjanom i Olgom. Nakon što je carska porodica ubijena, Ana, njihova bliska prijateljica, uspela je da pobegne iz sovjetske Rusije sa šest albuma koji sadrže ove fotografije.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
5/28Carica Aleksandra (levo) sa Anom Virubovom i Olgom, najstarijom nadvojvotkinjom. Ana je uhapšena nakon revolucije, ali je uspela da pobegne u Finsku sa albumima, koji sadrže više od 2.600 fotografija privatnog života Romanovih. Umrla je u Helsinkiju 1964. godine.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
6/28Carica Aleksandra na brodu Standard, carskoj jahti koja je služila porodici za odmor i službena putovanja. U pozadini su njene mlade ćerke, poznate kao ruske nadvojvotkinje, dok ih pozdravlja posada.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
7/28Dve nadvojvotkinje na brodu Standard. Dok su deca bila mala, svako od njih bilo je povereno mornaru koji bi ih čuvao da ne padnu u vodu.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
8/28Nikolaj II sa ćerkama u šetnji na Krimu.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
9/28Pešački most u Spali, u Poljskoj. Tokom boravka carske porodice u ovom mestu 1912. godine carević Aleksej je pao dok je skakao u čamac i zaradio modricu na butini, što je izazvalo unutrašnje krvarenje koje je prestolonaslednika dovelo na rub smrti.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
10/28Car Nikolaj II u Spali pozira sa jelenom ustreljenim neposredno pre zdravstvene krize njegovog sina. Sibirski mistik Raspućin, nakon što je careviću pomogao u čudesnom oporavku od unutrašnjeg krvarenja, postao je blizak poverenik kraljevske porodice.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
11/28Carica Aleksandra sa ćerkom, nadvojvotkinjom Tatjanom. Njih dve su, govorilo se, bile posebno bliske.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
12/28Car Nikolaj II (levo) pozdravlja švedskog Kralja Gustava na brodu Standard.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
13/28Carević Aleksej Romanov, naslednik ruskog prestola. Imao je 13 godina kada su on i njegova porodica ubijeni.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
14/28Carević Aleksej, treći s leva, igra se vojnika. Andrej Derevenko (skroz levo) imao je zadatak da brine o ranjivom prestolonasledniku. Derevenko se pridružio boljševicima ubrzo nakon revolucije i rugao se careviću pre nego što je pao u zaborav.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
15/28Klementi Nagornji (desno) takođe je imao zadatak da brine o careviću Alekseju (drugi s desna na kolicima). Posle revolucije 1917, Nagornji se pridružio carskoj porodici u zatočeništvu, uprkos tome što je znao da će zbog toga verovatno biti ubijen. Dok je bio zatočen sa Romanovima, intervenisao je kako bi sprečio boljševičkog čuvara da ukrade Aleksejev zlatni lanac. Ubijen je nekoliko dana kasnije.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
16/28Pijer Giljar, francuski tutor, sa svojim učenicama - Olgom i Tatjanom Romanov. Giljar je bio još jedan od članova pratnje koji se carskoj porodici pridružio u zatočeništvu. Nakon ubistva porodice, pomogao je u istrazi pre nego što je pobegao iz Rusije u kojoj je Vladimir Lenjin učvršćivao svoju moć. Umro je u Švajcarskoj 1962. godine.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
17/28Nadvojvotkinje sa majkom i dva oficira.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
18/28Na brodu Standard. Jedan po jedan, mornari se zabavljaju skačuući po prostirci čije krajeve ostali pridržavaju na palubi.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
19/28Tatjana Romanova na brodu Standard. Tatjanu je poznanik opisao kao "poetsko biće, uvek žudno za idealima, sanjajući o velikim prijateljstvima koja bi mogla biti njena."
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
20/28Nadvojvotkinje Olga, Tatjana i Marija na brodu Standard 1914. Sestre su imale 22, 21, i 19 godina kad su ubijene.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
21/28Carica Aleksandra pored statute sa njenim likom. Tri godine pre revolucije 1917. godine carica, inače Nemica po rođenju, postala je objekat sumnje i prezira, pošto se Rusija borila protiv Nemačke u pogubnom Prvom svetskom ratu.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
22/28Olga Romanova u stolici od pruća na brodu Standard.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
23/28Seljani fotografisani tokom putovanja cara i njegove porodice. Slika je jedna od tek nekoliko u albumima koje se odnose na život običnih ljudi u Rusiji.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
24/28Anastasija, najmlađa nadvojvotkinja, fotografisana nakon partije tenisa sa oficirom i njenim ocem, Nikolajem II. U noći ubistva, 17. jula 1918, Anastasija se onesvestila nakon prvih pucnjeva. Probudila se nekoliko trenutaka kasnije i vrisnula pre nego što su je boljševici izboli bajonetima.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
25/28Nadvojvotkinje šetaju palubom Standarda. Život na jahti bio je opušten i neformalan, sa povremenim flertovanjem između mornara i nadvojvotkinja.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
26/28Nikolaj II i tri nadvojvotkinje u čamcima na jednom od kanala u Carskom Selu, nedaleko od Sankt Peterburga.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
27/28U mesecima nakon revolucije 1917. godine, nadvojvotkinja Tatjana pomaže u okopavanju bašte sa povrćem, tokom zarobljeništva.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
28/28Car Nikolaj II i njegov sin Aleksej, u zarobljeništvu, testerišu drvo. Ubijeni su nekoliko meseci kasnije. Dnevnik jednog visokog sovjetskog lidera podseća da je Vladimir Lenjin doneo odluku da Romanovi budu pogubljeni, nakon zaključka "ne bi trebalo da ostavimo (anti-boljševičkim snagama) živi amblem oko koga bi mogli da se okupe, posebno u sadašnjim teškim okolnostima."
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
Prethodni slajd
Naredni slajd
Sve je prošlo bez incidenata, pošto policija nije dozvolila protest Udruženja boraca NOR-a i antifašista Cetinja ispred crkve. Parastosu nije prisustvovao mitropolit SPC u Crnoj Gori Amfilohije, ali je u besjedi u manastiru Rustovo, osim o zločinu nad carskom porodicom Romanov pomenuo i, kako je rekao, “mučeničku smrt Draže Mihailovića, koji je takođe na današnji dan postradao od iste te bezbožne ideologije i koji je, iako ga danas osporavaju i proglašavaju zločincem, dobio orden i od Trumana i Šarla de Gola”.
Parastos ratnom zločincu Mihailoviću, ponovo je uzburkao duhove i naišao na brojne osude onih koji u tome vide još jedno uplitanje SPC u politiku i udaranje na antifašističke temelje Crne Gore. Burno su reagovali kako predstavnici države, tako i nevladinog sektora i dijela opozicionih stranaka.
Tako je Ministarstvo kulture, taj čin ocijenilo kao provokatorski i nedopustiv i sa istorijskog i sa kulturološkog stanovišta.
"Mislim da država ne smije da toleriše promociju zločina i mislim da, u skladu sa onim što deklarativno tvrdi, treba i da postupa", ocjenjuje analitičarka društvenih prilika u Crnoj Gori i profesorica književnosti Božena Jelušić.
"Revizije istorije su zahvatile čitav region, pa i Crnu Goru", ističe Jelušić, "i na neki način", dodaje, "samo potvrđuju mišljenje Zapada da je riječ o bolesnom prostoru, na kome ljudima nema pomoći".
"Nažalost, Crkve pokušavaju ne samo da zauzmu i obilježe fizički prostor, nego i mentalno-duhovni prostor u građanima, izdajući na taj način svoja temeljna religijska načela. Čini mi se da je pravo vrijeme da se reaguje, da se ovakvim vrstama revizije istorije stane ukraj", riječi su profesorice Jelušić.
Riječi osude i negodovanja, zbog namjere SPC da tiho rehabilituje Dražu Mihailovića, čiji je četnički pokret u Crnoj Gori iza sebe ostavio teške zločine, kao što je pokolj muslimana u Foči, stigle su od Centra za građansko obrazovanje. Tako nešto, prema riječima Damira Nikočevića iz te nevladine organizacije, šteti inače ugroženom antifašističkom duhu Crne Gore. Slavljenje saradnika fašističkih okupatora vrijeđa sve one koji su hrabro dali živote u borbi protiv fašizma, naglašava Nikočević.
"Mi u Centru za građansko obrazovanje (CGO) mislimo da je, prije svega, uloga države Crne Gore da baštini te vrijednosti i da ne dozvoli ni najmanji incident ovakve vrste. Mlade generacije moraju znati što je ko činio tokom Drugog svjetskog rata, ko zaslužuje da se slavi a ko da se osudi. CGO kontinuirano daje doprinos učvršćivanja antifašističkih vrijednosti i ukazuje da je potrebno više raditi na obrazovanju mladih antifašizmu, ali i izgradnji demokratske političke kulture u kojoj neće biti mjesta ovakvim incidentima, niti kompromisa oko bilo kakvih antifašističkih vrijednosti", ističe Nikočević.
Da vjerske zajednice moraju biti stožer okupljanja, a ne produbljivanja podjela, smatra i dio opozicionih partija.
Tako je Građanski pokret URA u svom saopštenju naveo kako bi Crkva trebalo da miri, spaja i razumije, a ne da u jednako isključivom maniru nameće "svoje istine" i da Mihailovićeve zločine pravda relativizovanjem drugih.
"Nema tih istorijskih okolnosti i iole utemeljenih argumenata kojima se može pravdati kolaboracija četničkog pokreta sa okupacionim snagama i njihovo zajedničko dejstvo protiv sopstvenog naroda. Tužno je posmatrati pokušaje desničarskih snaga u državama bivše Jugoslavije da homogenizuju svoje biračko tijelo, kroz procese rehabilitacije Mihailovića, Nedića ili promovisanje Ante Pavelića", navodi se u saopštenju Građanskog pokreta URA.
'Poligon za divljanje političkih interesa'
A da se rehabilitacija Draže Mihailovića ne smije dozvoliti, poručili su i iz vladajuće Demokratske partije socijalista (DPS), kojoj dio opozicije odavno spočitava koketiranje sa vrhom SPC u Crnoj Gori zbog političkog oportunizma, naročito pred izbore.
"Dobro je da su se sjetili da obilježe parastos Draži Mihailoviću, koji je osuđen kao fašista i taj sveštenik Srpske pravoslavne crkve hoće da obilježava taj parastos. E mi smo partija i vlast u Crnoj Gori koja baštini tekovine antifašizma a ne fašizma. I to, zaista, ne smijemo dozvoliti", poručio je poslanik DPS-a Obrad Mišo Stanišić za skupštinskom govornicom tokom zasjedanja zajedničkog Odbora za stabilizaciju i pridruživanje Skupštine Crne Gore i Evropskog parlamenta.
Koliko su, međutim, upravo država i njena vladajuća partija inertnošću i pasivnim odnosom dali maha Crkvi da se upliće u politiku i da pokušava da revidira istoriju?
"Država je priznala da njome ne vladaju institucije, nego partije i partijske volje i volje određenih ideoloških čimbenika, kakav je Crkva. Mi smo nečinjenjem samo potvrdili da nijesmo društvo snage institucija, nego da je ovo poligon divljanja političkih interesa", zaključuje analitičarka Božena Jelušić.
