Crna Gora 21. maja obeležava 20 godina od obnove nezavisnosti.
Iako država planira trodnevni program povodom jubileja, deo crnogorskih opština i institucija nema u planu nikakve događaje.
Iz nevladinog Centra za građansko obrazovanje (CGO) ocenjuju da taj proces prati nedostatak planiranja, koordinacije i transparentnosti.
Takav pristup, prema oceni CGO, upućuje na izostanak jedinstvenog institucionalnog pristupa obeležavanju jednog od ključnih državnih datuma.
Deo lokalnih vlasti bez plana za jubilej nezavisnosti
Analiza Centra za građansko obrazovanje (CGO) pokazuje da većina opština u Crnoj Gori ne planira obeležavanje dvadesetogodišnjice obnove nezavisnosti ili o tome nije obavestila javnost. Izuzetak je opština Kolašin koja je izdvojila konkretna budžetska sredstva za obeležavanje jubileja.
Više opština, poput Tivta, Zete, Herceg Novog i Pljevalja, za CGO eksplicitno navodi da nemaju planove i budžet za ovu svrhu.
Predsednici opština Herceg Novi i Pljevlja među prvima su javno saopštili da te opštine neće obeležavati Dan nezavisnosti 21. maja.
Predsednik Opštine Herceg Novi Stevan Katić potvrdio je za RTCG da ta opština neće organizovati svečanost povodom Dana nezavisnosti, ali da to ne znači da opština sputava bilo koju instituciju ili pojedinca da organizuje proslavu.
Katić se pozvao na zakon, rekavši da je organizacija svečanosti za državne praznike obaveza državnih, a ne lokalnih institucija.
Predsednik Opštine Pljevlja smatra da referendum održan 21. maja 2006. godine nije datum koji ujedinjuje, već deli građane Crne Gore, te da u Pljevljima nema zainteresovanih za obeležavanje jubileja.
Radio Slobodna Evropa (RSE) je tražio komentar čelnika ovih opština, ali odgovor do objavljivanja teksta nije stigao.
Sara Čabarkapa iz Centra za građansko obrazovanje za RSE kaže da je Dan nezavisnosti državni praznik koji pripada svim građanima, te da predsednici opština ne mogu proizvoljno odlučivati da ga ne obeležavaju.
"Odbijanje ljudi koji vode institucije i opštine da obilježe državni praznik, iako svi ti pojedinci iz budžeta te iste države primaju plate svakog mjeseca, samo podriva povjerenje građanstva u institucije na čijem su čelu takvi pojedinci", navodi ona.
Prema nalazima istraživanja Centra za građansko obrazovanje iz kraja 2024. godine, manje od dve četvrtine građana Crne Gore veruje da institucije imaju integritet za borbu protiv korupcije, dok političarima veruje oko 24 odsto.
Istraživanje organizacije CEDEM godinu dana kasnije takođe ukazuje na opšti pad poverenja građana u institucije.
Čabarkapa iz CGO dodaje da se Crna Gora nalazi u paradoksalnoj situaciji - da je dominantno vode oni koji su bili protiv toga da postane nezavisna država.
Navodi da istraživanja pokazuju da je danas podrška građana nezavisnoj Crnoj Gori stabilna i visoka, dok je broj onih koji žele zajednicu sa Srbijom veoma mali.
Krajem aprila 2026. crnogorski mediji preneli su rezultate istraživanja agencije Spektrum analitika, prema kojima bi, da je referendum održan te godine, više od 60 odsto građana glasalo za nezavisnost, a oko 15 odsto za zajedničku državu sa Srbijom, ali s nekom vrstom nezavisnosti.
Čabarkapa ocenjuje i da pojedini političari 21. maj pogrešno predstavljaju kao datum nepravde prema Srbima u Crnoj Gori, navodeći da se na taj način "pokušavaju podrivati odnosi unutar države".
"Mladi koji danas studiraju rođeni su nakon referenduma ili su tada bili djeca. Oni nemaju iskustvo zajedničke države sa Srbijom i nezavisnu Crnu Goru doživljavaju kao jedinu prirodnu političku stvarnost. Zato ovakav odnos pojedinih političara može umanjiti značaj 21. maja među građanima", dodaje.
Crnogorsko zakonodavstvo nigde eksplicitno ne nalaže opštinama da moraju obeležavati državne praznike, ali to ni ne zabranjuje.
Zakon o državnim i drugim praznicima Crne Gore ne propisuje ko je dužan da organizuje proslave povodom državnih praznika.
Ni Zakon o lokalnoj samoupravi ne uređuje pitanje da li opštine treba da obeležavaju državne praznike.
Šta Vlada planira 21. maja?
Odbor za organizaciju obeležavanja dvadesetogodišnjice obnove nezavisnosti usvojio je 13. marta Program obeležavanja državnog jubileja, koji je pripremilo Koordinaciono telo. Sednicom je predsedavao premijer Crne Gore Milojko Spajić.
Iz Vlade je saopšteno da je pri usvajanju tog programa istaknuta važnost koordinacije i međuinstitucionalne saradnje kako bi se osiguralo da, kako su naveli, jubilej bude obeležen na način dostojan najvažnijeg datuma u modernoj istoriji Crne Gore.
To je bilo prvo zasedanje tog odbora koji je formiran u decembru 2025. godine.
Sredinom marta Vlada je objavila plan obeležavanja dvadesetogodišnjice nezavisnosti Crne Gore.
Prema planu, ceremonijalni deo programa će se održati 20. maja na lokaciji "Plantaže 13. jul", a kulturno-zabavni program za građane biće održan 20, 21. i 22. maja u Podgorici "kako bi svi građani Crne Gore imali priliku da budu dio obilježavanja ovog značajnog jubileja".
Početkom maja Vlada je objavila više detalja o ovom programu, najavljujući nastupe domaćih muzičkih zvezda, ali i besplatan koncert svetski poznatog muzičara Rikija Martina, što je predstavila kao "poklon države svojim građanima".
Sara Čabarkapa iz Centra za građansko obrazovanje ukazuje na to da je ceo proces pratio nedostatak koordinacije i transparentnosti.
"Dvadeset godina nezavisnosti moglo je biti obilježeno kao cjelogodišnji program koji bi otvorio dijalog o budućnosti države. Za to su, međutim, potrebni strategija i dugoročno planiranje, što ovoj vlasti očigledno nedostaje", navodi ona.
Ministarstvo kulture i medija nije odgovorilo na upite RSE o tome da li je postojao centralni plan i kako su podsticane kulturne institucije da učestvuju u obeležavanju jubileja.
Organizacija obeležavanja u rukama građana i civilnog sektora
Analiza CGO pokazuje, međutim, da postoje i primeri opština i kulturnih i obrazovnih institucija koje su na vreme izdvojile novac i isplanirale obeležavanje jubileja. U CGO-u navode da ti primeri pokazuju da problem nije u kapacitetima, već u političkoj volji i odnosu prema državi i njenim simbolima.
Sara Čabarkapa ističe to što su u nekim opštinama, poput Herceg Novog i Pljevalja, organizaciju slavljenja dvadesetogodišnjice nezavisnosti na sebe preuzele neformalne grupe građana i organizacije civilnog društva.
To, prema njenom mišljenju, pokazuje da te opštine ne rade u interesu svih građana koje predstavljaju, ali takođe i koliko je 21. maj značajan datum građanima Crne Gore.
Crna Gora je nezavisnost prvi put dobila 1878. na Berlinskom kongresu, kao 27. suverena zemlja sveta.
Međutim, uz saglasnost velikih sila, pripojena je Srbiji 1918. godine, nakon čega postaje deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.
Okončanjem Drugog svetskog rata, Crna Gora je postala jedna od šest republika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.
U vreme raspada Jugoslavije početkom devedesetih, Crna Gora je ostala u Saveznoj republici Jugoslaviji, dvočlanoj federaciji sa Srbijom, kasnije Državnoj zajednici Srbije i Crne Gore.
Kampanju za obnovu nezavisnosti 2006. predvodio je čelnik tada vladajuće Demokratske partije socijalista, Milo Đukanović.
S druge strane, protiv nezavisnosti su bile prosrpske partije okupljene u bloku za zajedničku državu sa Srbijom.
Za nezavisnost je na referendumu 2006. godine glasalo 55,5 odsto građana Crne Gore.
Nakon što je nezavisnost zvanično proglašena 3. juna, zemlja je ubrzo primljena u sve relevantne međunarodne organizacije poput Ujedinjenih nacija, Saveta Evrope i OEBS-a.
Vlada vođena Milojkom Spajićem najavljuje da će Crna Gora 2028. godine stupiti i u Evropsku uniju, a da će tokom 2026. godine zatvoriti sva pregovaračka poglavlja.