Dostupni linkovi

Da li će sada Lajčak zaista smijeniti Dodika i Silajdžića, koji je blokirajući ustavne reforme dao ovom prvom izgovor za blokadu svih drugih koraka prema Evropi, zapravo je potpuno nevažno pitanje u poređenju s ogromnom štetom koju blokadom napredovanja prema Evropi i jedan i drugi nanose “konstitutivnim narodima” koje predstavljaju.

Ovih dana, dok Bosnu i Hercegovinu potresaju najnovije napetosti povodom pokušaja da se uklone barikade na evropskom putu, pročitao sam u “Fajnanšel tajmsu” (The Financial Times) duhovitu “tranzicijsku anegdotu” iz zemalja koje su nekad bile godinama iza bivše Jugoslavije a danas su bar deceniju-dvije ispred njenih nasljednica s izuzetkom Slovenije. Anegdota govori o susretu dva psa prevratničkih kasnih osamdesetih koji se, dolazeći iz različitih pravaca, susreću na poljsko-češkoj granici. Tada je Čehoslovačka važila kao ekonomski prosperitetnija a Poljska kao slobodnija zemlja. “Šta ćeš ti u Češkoj?” – pitao je češki pas. “Hoću da jedem meso, ali – šta ćeš ti u Poljskoj?” – Hoću da lajem!
U Bosni i Hercegovini nijedna ta želja, za prosperitetom ili slobodom govora, nije se ostvarila u gotovo dvije decenije od propasti jednopartijskog “bivšeg režima”. Na ekonomskom planu – privatizacija se pretvorila u pljačku i bogaćenje stranačkih i rodbinskih izabranika i siromašenje najvećeg dijela stanovništva. Na planu razvoja demokratije – umjesto klasičnog višestranačja s partijama organizovanim oko društveno sudbonosnih tema kakve su evropski put i sveopšti razvoj, zavladalo je etničko višestranačje s partijama svrstanim pod nacionalne i vjerske zastave, a lajalo se najviše preko plota.
I najnoviji pokušaj visokog predstavnika međunarodne zajednice u BiH, Miroslava Lajčaka, da deblokira rad državnih institucija i da nakon dvogodišnjeg nazadovanja vrati BiH na evropski put u bosanskoj javnosti pretežno se tumači kroz tu prizmu nacionalnih torova: njegova se intervencija za uspostavljanje funkcionirajuće države predstavlja kao “ugrožavanje interesa jednog naroda”, špekuliše se s mogućim smjenjivanjem dvojice najodgovornijih za blokadu proevropskih reformi i tako im se učvršćuju pozicije “čuvara vitalnih nacionalnih interesa”, a bulumenta nacionalno uvijek spremnih komentatora i akademika za po kući dokazuje kako čitava ta evropska priča i nije baš čemu: ako smo Srbi – tu su i Srbija i Rusija da se založe za nas, ako smo Bošnjaci – Evropa ionako ne želi bosanske muslimane.
U tom raspirivanju s jedne strane panslavensko-pravoslavne a sa druge panislamske solidarnosti može biti stanovitih interesa trenutno vladajućih partija i ličnosti ali ako se interesi, kao u ostalom svijetu, mjere stranim ulaganjima i poslovnim perspektivama, onda je očito da oslanjanje na “bratske veze” ne može biti dugoročni interes ni jednih ni drugih: Rusija – na koju se toliko računa u srpskim današnjim traumama oko Kosova i Republike Srpske – je tek osamnaesta na rang-listi investitora u Srbiji a muslimani su u BiH investirali uglavnom u džamije i to često kao “svjetionike” širenja nebosanskog, pa i antievropskog, učenja islama. Zato u Bosni danas nije nimalo pametno postavljati pitanje “hoće li Evropa bosanske muslimane” – jer Evropa sigurno neće zbog njih odustajati od vlastitih standarda i vrijednosti – nego je jedino logično pitanje: jesu li bosanski muslimani iskreno posvećeni tim vrijednostima? Neki njihovi predstavnici to očito dovode u sumnju poput, recimo, ambasadora u Danskoj koji se u svojevremenoj globalnoj uzbuni povodom “danskih karikatura” pridružuje delegaciji ambasadora islamskih zemalja u protestu danskim vlastima: kao da se u svijetu demokratije, kojem bi kao da pripadamo, na pisanje novina reaguje državnim protestnim notama umjesto eventualnog uljudnog privatnog pisma uredniku.
To raspirivanje euroskepticizma podsjeća me na nedavni razgovor s američkim diplomatom koji mi je, zabrinut zbog blokade evropskog puta, rekao: “Čini mi se da Bosance i Hercegovce može ujediniti samo zajednički neprijatelj i čini mi se da smo to mi – međunarodna zajednica”.
Pokušaj deblokade naišao je, očekivano, na najžešći otpor premijera srpskog entiteta koji je uostalom i prije Lajčakovog dolaska u BiH govorio da će, ako bude morao birati između srpske policije i Evrope uvijek izabrati policiju. Sada je – na primjer u polusatnom razgovoru u programu Oko TV Srbije – otišao i mnogo dalje u čuđenju što nam stranci odlučuju o tome šta je evropski put, oslikavajući Bosnu “kao mačku koja juri svoj rep” i kao “kočnicu u razvoju Republike Srpske”, naglašavajući kako je njegov jedini identitet srpstvo i ako mu Republika Srpska ne može biti država onda je to Srbija.
Prilično dramatičan slučaj zamjene teza.
Bosna i Hercegovina, naime, i sa svim dejtonskim ustupcima balkanskim “momcima s oružjem” jeste država a Republika Srpska je – u skladu s predratnom kompozicijom stanovništva – jedan od njena dva multietnička entiteta. Raspodjelom ovlašćenja između države i entiteta nije se htjelo dati ovlaštenje entitetskim predstavnicima da po pustoj volji paralizuju rad državnih institucija i zato je Lajčakova intervencija, kao i slična ranija nastojanja njegovih prethodnika, nužan korak u uspostavi funkcionalnosti državnih institucija. Dodikova prijetnja o tome da će povlačenjem predstavnika svoje partije blokirati rad državnih institucija je već potrošena karta: on je to ionako činio u posljednje dvije godine naslađujući se slikom “mačke koja juri svoj rep”.
Da li će sada Lajčak zaista smijeniti Dodika i Silajdžića, koji je blokirajući ustavne reforme dao ovom prvom izgovor za blokadu svih drugih koraka prema Evropi, zapravo je potpuno nevažno pitanje u poređenju s ogromnom štetom koju blokadom napredovanja prema Evropi i jedan i drugi nanose “konstitutivnim narodima” koje predstavljaju. Dovoljno je zaviriti u samo jedan dokument, Svjetski investicioni izvještaj za 2007. godinu, pa da se vidi kolika je cijena zaostajanja u ispunjavanju uslova za pridruženje Evropi. Taj izvještaj godinama pokazuje direktnu vezu između usvajanja evropskih normi nezavisnog pravosuđa, borbe protiv organizovanog kriminala i korupcije, povećanja transparentnosti i odgovornosti u poslovanju i obima direktnih stranih investicija. U dvjema najnovijim članicama Evropske Unije, Rumuniji i Bugarskoj, ukupna vrijednost stranih investicija od 2000. godine dostigla je 62 milijarde dolara, sto je 18 puta više nego u prošloj deceniji. Hrvatska, pa i Crna Gora – s obzirom na broj njenog stanovništa – s postepenim prihvatanjem evropskih normi takođe privlače sve značajnije strane investicije. Pred tim činjenicama, iscrpljivati se sudbinom Silajdžića ili Dodika nije više nacionalizam već očiti mazohizam.

  • 16x9 Image

    Kemal Kurspahić

    Vodeći urednik lanca nedjeljnih listova "The Connection Newspapers", osnivač je i predsjednik Instituta za medije u demokratiji, sa sjedištem u Washingtonu. Bio je glavni urednik "Oslobođenja" u Sarajevu od 1988. do 1994.

XS
SM
MD
LG