Predsednik Turske Redžep Tajip Erdogan u nedelju je bio u Aja Sofiji u Istanbulu, prvi put od kada je ona prošle nedelje pretvorena od muzeja u džamiju.
Erdogan je posmatrao radove na pretvaranju tog zdanja u džamiju, saopštio je njegov kabinet koji je objavio fotografije slikane unutar Aja Sofije.
Već kroz nekoliko dana, u petak, predviđena je prva molitva, ali se zasad ne zna da li će tada doći i predsednik Turske.
Državni savet, najviši upravni sud Turske, presudio je prošle nedelje u korist grupe koja je tražila da se poništi odluka Saveta ministara iz 1934. godine kojom je Aja Sofija pretvorena u muzej, jer sumnjaju u autentičnost potpisa osnivača savremene Turske, Mustafe Kemala Ataturka na tom dokumentu.
Erdogan je odmah posle objavljivanja te odluke izdao dekret o pretvaranju Aja Sofije u džamiju.
Po navodima verskih vlasti, 500 ljudi će učestvovati na prvoj kolektivnoj molitvi u petak u Aja Sofiji koja je na početku svoje istorije bila vizantijska katedrala. Navodi se da će hrišćanske ikone biti prekrivene tokom muslimanske molitve.
Crkva Svete Sofije je sagrađena 537, a u džamiju je pretvorena 1453. godine, odmah pošto su trupe sultana Mehmeda Osvajača razorile, zauzele i opljačkale Konstantinopolj, današnji Istanbul.
Pet vekova kasnije, 1935. godine, tokom proevropske reforme Turske koju je predvodio Ataturk, pretvorena je u muzej. Aja Sofija je na Spisku svetske kulturne baštine organizacije UN za obrazovanje, kulturu i nauku (UNESCO).
Odluka o pretvaranju Aja Sofije u džamiju izazvala je kritike širom sveta, posebno u Grčkoj koja vizantijski period smatra delom svoje istorije i kuture.
Od muzeja do džamije: Unutar Aje Sofije
1/16Aja Sofija je izgrađena kao hrišćanska crkva prije gotovo 1.500 godina, kada je Istanbul – onda zvan Konstantinopolj – bio prestonica Vizantije, Istočnog rimskog carstva.
2/16Slika iz 19. vijeka francuskog umjetnika Jeana-Josepha Benjamina-Constanta prikazuje sultana Mehmeda II kako osvaja Konstantinopolj.
Kada je vojska 21-godišnjeg sultana Mehmeda II osvojila i opljačkala Konstantinopolj 1453. godine, Aja Sofija je pretvorena u džamiju.
3/16Ilustracija molitve muslimana u unutrašnjosti Aje Sofije iz vremena kada je bila džamija.
Gotovo 500 godina, Aja Sofija bila je u funkciji džamije, a hrišćanske ikone u unutrašnjosti bile su prefarbane ili uništene.
4/16Ilustracija Aje Sofije iz 1857.
Na eksterijeru nekadašnje crkve dograđeni su minareti sa kojih su mujezini pozivali na molitvu vjernike muslimane.
5/16Plava džamija (desno) i Aja Sofija na fotografiji iz 2004.
Aja Sofija je bila arhitektonska inspiracija za nekoliko džamija u Istanbulu, uključujući i Plavu džamiju izgrađenu početkom 1600-ih godina, ali i za crkve i sinagoge širom svijeta.
6/16Prozori u unutrašnjosti Aje Sofije.
Godine 1934., pod vladavinom osnivača moderne Turske, Kemala Ataturka, Aja Sofija je postala muzej.
7/16Hrišćanski mozaik (u sredini) okružen diskovima sa imenima islamskih vođa i poznatih muslimanskih izreka.
Od kada je Ataturk pretvorio građevinu u muzej ona je poslata simbol sekularne Turske i religijskog suživota.
8/16Detalj mozaika koji predstavlja Isusa navodno datira iz 1261. godine.
Od 1934. nekoliko starih hrišćanskih mozaika je otkriveno u unutrašnjosti Aje Sofije.
9/16Mozaik iz 9. ili 10. vijeka prikazuje Isusa koji sjedi dok drži knjigu sa riječima “Mir s tobom. Ja sam svijetlo svijeta.”
10/16Stari isklesani stubovi stoje unutar Aje Sofije.
Od 2018. Turski predsjednig Redžep Tajip Erdoan javno je govorio o vraćanju građevine u funkciju džamije.
11/16Pogled na unutrašnjost Aje Sofije danas.
Tokom izborne trke u Turskoj u martu 2019. Erdoan je rekao svojim pristalicama: “Nakon izbora promijenićemo ime Aje Sofije iz muzeja u džamiju”, nije razjasnio da li će se status ove ikoničke građevine promijeniti zajedno sa imenom.
12/16Muslimani se okupljaju za večernju molitvu ispred Aje Sofije nakon sudske odluke da dozvoli vraćanje građevine u status džamije 10. jula, 2020.
Prva zvanična muslimanska molitva u unutrašnjosti Aje Sofije treba da se održi 24. jula.
13/16Detalj iz unutrašnjosti Aje Sofije.
Nedavna anketa je pokazala da izmjenu statusa građevine podržava 73 posto Turaka.
14/16Krst na zemljištu Aje Sofije.
Prema izvještajima turskih medija, hrišćanska ikonografija u Aja Sofiji najvjerovatnije će biti pokrivena kada se zgrada otvori za molitvu.
15/16Žena ogrnuta turskom zastavom slavi ispred Aje Sofije nakon odluke suda 10. jula.
Potez da se vrati status džamije osuđivan je širom svijeta uključujući i papu Franju koji je rekao da ga ova odluka “boli”.
16/16Aja Sofija (lijevo) ističe se u panorami Istanbula zajedno sa Plavom džamijom (desno).
Erdoan je pokušao da ublaži brojne kritike rekavši: "Kao i sve naše džamije, vrata (Aje Sofije) biće otvorena svima - muslimanima ili nemuslimanima." Ali Erdoan je takođe turskom novinaru rekao da "konačnu odluku o statusu Aje Sofije donosi turska nacija, a ne drugi. To je naša unutrašnja stvar".
