Dostupni linkovi

Još nije poznato da li će se crnogorska Vlada odlučiti za takozvanu "čileansku" reformu penzionog sistema o kojoj se, prema nezvaničnim informacijama, u Ministarstvu finansija razmišlja još od 2005.

Čileanska reforma je najradikalniji model i prema ocjenama stručnjaka donosi značajne prednosti, ali i ozbiljne probleme.

"Čileanski" model je sistem reforme penzijskog sistema kojim se postepeno ukida državni i uvodi se sistem obaveznih privatnih penzionih fondova. Stari sistem se postepeno gasi, a drugi se istovremeno formira i uvećava, objašnjava Vladimir Pajović, stručnjak za penzioni sistem koji kaže da bi se doprinosi koji se sada uplaćuju u državni sistem uvođenjem čileanskog modela uplaćivali u privatne fondove:

""Čileanska" reforma je jedna od najradikalnijih u smislu da potpuno gasi obavezni državni sistem, dok u mnogim drugim zemljama kasnije se ta reforma drugačije odvijala tako da se smanjuje važnost državnog sistema, on opstaje, a uvodi se dodatni isto obavezni, ali dodatni sistem na bazi privatnih fondova."

"Sam model predstavlja čistu teoriju i on nije loš", kaže ekonomski analitičar Predrag Drecun koji upozorava da se ne smiju primjenjivati teorije koje se neće primiti na ovdašnju društvenu stvarnost. "Čileanski" model je prije svega čist jer bi se znalo koliko svaki građanin ima sredstava i kada ne bi postojali određeni problemi to bi bio veoma dobar model:

"Treba preći na privatne penzione fondove i to je pitanje samo trenutka kada će se to desiti, ali mi se upravo kao društvo nalazimo u trenutku kada bi bilo vrlo osjetljivo ući u naglu promjenu zato što imamo jaz od nekih dvadesetak godina koliko se procjenjuje da će penzioneri u prosjeku uživati sve vrste penzija tako da ne znam iz kojih sredstava bi se isfinansirao taj prelaz dokle god ne znamo izvor sredstava i dužinu trajanja tog izvora onda bi bilo sasvim rizično ući u tako nešto jer bi se moglo desiti da jedan značajan broj građana Crne Gore bude nezbrinut, ostavljen sam sebi na staranje."

Osnovni problem čileanske reforme je prelazni period. Stručnjak za penzioni sistem Vladimir Pajović kaže da je važno na pravi način finansirati takozvani tranzicioni trošak, odnosno raskorak u kom su uplate doprinosa u državni sistem sve manje, a doprinosi ostaju na istom:

"Treba tu grupu isfinansirati. Ona se finansira na nekoliko načina. U Čileu je država napravila jednu strogu fiskalnu politiku i pravila budžetske suficita da bi mogla to da finansira, međutim, u zadnje vrijeme to je vrlo teško sprovodljivo tako da se to najčešće fiinansira izdavanjem državnih obveznica. Sistem je takav da praktično ti privatni fondovi u koje se preusmjeravaju doprinosi kupuju od države obveznice, a tim novcem država popunjava tu rupu u državnom fondu."

Ekonomski analitičar Predrag Drecun smatra da bi određeni nivo državnih garancija u vidu fonda PIO ipak trebalo da postoji:

"Najbolje bi bilo promijeniti zakon i ići postupno ka smanjenju te obavezne stope obaveznog osiguranja koje bi i dalje po sistemu tekuće generacije uplaćuju za one koji su sada u penziji bude određen taj procenat i da se nađe neka mjera, a da se postepeno u sljedećih dvadesetak godina pređe na kapitalizovane fondove."

Veoma važno pitanje vjerovatno predstavlja i traumatsko iskustvo građana sa starom deviznom štednjom i privatnim piramidalnim štedionicama koje bi u slučaju uvođenja obaveznih privatnih penzionih fondova značajno uticalo na povjerenje u sigurnost uloga. Vladimira Pajovića smo pitali da li postoji mogućnost da neko ko godinama ulaže sredstva u privatni penzioni fond na kraju ostane bez penzije:

"Teško da postoji baš takva mogućnost nekakve pronevjere ili potpunog gubitka novca. Takav sistem mora da se veoma dobro dizajnira, da se veoma dobro prati, da ima snažno regulatorno tijelo koje će da prati rad fondova i na svaki najmanji pokazatelj problema da vrlo brzo reaguje, likvidira taj fond, prenese sredstva u neki drugi. Znači, takva vjerovatnoća je mala, ali pod uslovom da je sistem jako dobro dizajniran i da postoji regulatorno tijelo koje je potpuno nezavisno od politike, od bilo kakvih drugih uticaja, da vodi računa sam o članovima fondova."

  • 16x9 Image

    Esad Krcić

    Zahvaljujući ranom angažmanu u Radio Beogradu ostaje trajno vezan za radio, kao medij. Član crnogorskog dopisništva RSE je od 2001. Pisao je za CG Ekonomist, a realizovao je i niz radijskih i TV projekata.

XS
SM
MD
LG