Nadležni ćute na skup evropskih ultradesničara, u Beogradu ih okupio 'saborac' sa crne liste SAD

Za Rusiju i belu rasu, protiv migranata i 'blokadera', to jest učesnika antivladinih protesta u Srbiji.

Tako se mogu sažeti poruke sa konferencije nekoliko evropskih stranaka krajnje desnice, čiji predstavnici su se okupili u Beogradu na poziv Miše Vacića, osuđivanog ultradesničara i jednog od osnivača Partije srpskih nacionalista.

Na konferenciji su učestvovale ekstremističke stranke iz Italije, Španije i Grčke, a mogle su se čuti uvrede na račun Roma, crnaca i LGBT populacije.

Takođe, govornici su širili proruski i anti-Zapadni narativ, te negirali nezavisnost Kosova.

Ministarstvo za ljudska i manjinska prava nije odgovorilo na pitanja RSE povodom poruka koje se mogle čuti na skupu.

Iz Pres centra Udruženja novinara Srbije, u kojem je događaj održan, su za RSE rekli da se ograđuju od stavova koji krše Zakon o zabrani diskriminacije.

Vačić je od 2023. na listi sankcija SAD zbog "zlonamernih aktivnosti u korist Rusije".

Iz Stejt departmenta nisu odgovorili na upit RSE povodom njegovih aktivnosti u Srbiji.

Među govornicima na skupu u Beogradu bio je i Roberto Fiore, prvi čovek italijanske neofašističke grupe "Forza nuova" (Nova snaga), koji je u Italiji bio osuđen na kaznu zatvora od devet godina zbog organizovanja naoružane grupe.

"Srpski ekstremni desničari koji su organizovali konferenciju su marginalne ekstremno desničarske grupacije. Međutim, grupe iz Grčke, Španije i Italije su bezbednosno rizične organizacije i začuđujuće je kako Bezbednosno-informativna agencija (BIA) nije zabranila ulaz nekima od njih", kaže za RSE Predrag Petrović iz nevladinog Beogradskog centra za bezbednosnu politiku.

Iz BIA nisu odgovorili na upit RSE da li ovakav skup tretiraju kao pretnju po nacionalnu bezbednost.

Ko su organizatori skupa?

Osnivanje Partije srpskih nacionalista su krajem 2024. godine najavila trojica muškaraca koji potiču iz ekstremno desničarskog miljea: Miša Vacić, vođa nekadašnjeg pokreta ultradesničarskog Pokreta 1389 i stranke Srpska desnica, Pavle Bihali, vođa ultradesničarskog pokreta Levijatan, i Goran Davidović, vođe zabranjene neonacističke grupe "Nacionalni stroj".

Čitajte:

Studente kritikuju, vlast ne pominju: Najavljena nova ultradesničarska stranka u Srbiji

Miša Vacić je i u julu 2023. godine u Beogradu organizovao skup na kojem su učestvovali predstavnici ultradesničarskih partija iz nekoliko evropskih zemalja.

U martu je učestvovao na skupu evropskih partija krajnje desnice u Rimu, na kojem je salutirao fašističkim pozdravom.

To je uradio i u Rimu 2021. godine na skupu koji su takođe organizovali italijanski krajnji desničari.

Kancelarija za kontrolu imovine stranaca Ministarstva finansija SAD stavila je pre tri godine Vacića na listu sankcija zbog učešća u nelegitimnim referendumima o aneksiji koje je organizovao Kremlj na teritorijama Ukrajine pod ruskom okupacijom u septembru 2022.

Sankcije SAD podrazumevaju blokiranje imovine koju označena lica imaju u SAD, kao i zabranu poslovanja američkih kompanija sa njima.

Miša Vacić na konferenciji krajnje desničarskih organizacija u Beogradu, 31. maj 2026.

Vacić je tada za RSE izjavio da je "ponosan" što se našao na listi sankcija Sjedinjenih Američkih Država.

"Ne postoji ništa svetlije u geopolitičkoj sferi od onoga što radi Ruska Federacija", naveo je Vacić u izjavi.

U Srbiji je Miša Vacić bio uslovno osuđen na sedam meseci zatvora zbog širenja mržnje prema LGBT osobama pred beogradsku Paradu ponosa 2009. godine.

U novembru 2016. dobio je nameštenje kao savetnik u vladinoj Kancelariji za Kosovo, odakle je otpušten nakon tri meseca, posle burne reakcije dela javnosti.

U obraćanju na konferenciji 31. maja u Beogradu je kao najveći problem "nacionalista" naveo "blokadere", što je izraz koji vladajuća Srpska napredna stranka (SNS) koristi za antivladine demonstrante koje predvode studenti u blokadi.

Predrag Petrović iz Beogradskog centra za bezbednosnu politiku kaže da ga ne iznenađuje preklapanje narativa ekstremnih desničara i predstavnika vlasti.

"Kada je najavljeno osnivanje Partije srpskih nacionalista u decembru 2024. godine, u jeku studentskih blokada i protesta, oni su rekli da je to odgovor na studentske blokade i nazivali su ih 'anarho-boljševicima'. Oni predstavljaju ekstremno radikalno krilo vladajuće partije", kaže Petrović.

Iz SNS-a nisu odgovorili na upit RSE da prokomentarišu narativ koji koristi Partija srpskih nacionalista u vezi sa studentskim protestima.

"I Pavle Bihali je govorio za sebe da je 'ker' koji mora da radi ono što mu gazda kaže", podseća Petrović.

Slučaj na koji ukazuje sagovornik RSE datira iz decembra 2025, kada se na internetu pojavio tajno snimljeni telefonski razgovor u kojem Bihali govori da radi po nalozima koji stižu iz Srpske napredne stranke, kako ne bi završio u zatvoru.

Bihali je tada za RSE potvrdio da se njegov glas čuje na snimku, ali je tvrdio da je "pažljivo montiran" kako bi se on kompromitovao i dodaje da je mislio na saradnju sa "državom i sistemom".

Čitajte:

Lider srpskih ultradesničara tvrdi da sarađuje sa državom

Na skupu evropskih ultradesničara u Beogradu se čuo i neonacistički poklič "Srbija Srbima", koji je izgovorio Goran Davidović, poznat pod nadimkom "Firer".

Pavle Bihali je u svom govoru na istom događaju izneo niz uvreda na račun pripadnika romske nacionalne manjine, optužujući ih da su vinovnici najvećeg broja krivičnih dela. On je takođe rekao da se zalaže za "očuvanje bele rase" i da je protiv "međurasnih brakova".

Iz Press centra Udruženja novinara Srbije su za RSE rekli da stavovi izrečeni na konferenciji ultradesničara ne odražavaju njihove stavove.

"Naravno da se Press centar ograđuje od bilo kakvog sadržaja protivnog Zakonu o diskriminaciji. Odgovornost za sadržaj informacije i tačnost podataka snose fizička lica ili pravna lica u čije ime je Press centar prosledio informaciju", navodi se u pisanom odgovoru.

RSE je zatražio komentar i od resornog Ministarstva za ljudska i manjinska prava, ali do zaključenja teksta odgovor nije stigao.

Reagujući na skup ultradesničara, predsednik Romske partije Srđan Šajn izjavio je da u demokratskom i antifašističkom društvu nema mesta za promociju ideologija koje su u prošlosti donele nesagledive posledice čovečanstvu.

"Neprimereno je da se u Srbiji, kao naslednici osvedočene antifašističke borbe jugoslovenskih naroda, organizuju međunarodni fašistički skupovi kojima predsedavaju naši državljani, koji salutiraju pozdravima Hitlerovog Rajha", upozorio je Šajn.

Ko je učestvovao na skupu?

Skup krajnjih desničara održan je 30. i 31. maja u Beogradu, a drugog dana organizovana je konferencija za medije u Medija centru UNS-a.

Na njoj su, osim predstavnika Partije srpskskih nacionalista, govorili govorili predstavnici italijanske neofašističke organizacije "Forza nuova", španskih krajnjih desničara iz vanparlamentarne stranke "Democracia nacional" (Nacionalna demokratija) i grčkog pokreta "Kinhma 21", koji takođe ne učestvuje u parlamentarnom životu.

Ove grupacije deo su Alijanse za mir i slobodu (APF), koja okuplja stranke i pokrete krajnje desnice iz nekoliko evropskih zemalja. Predsednik APF-a je Roberto Fiore, koji je ujedno i na čelu vanparlamentarne grupe "Forza nuova".

Čitajte:

Ekstremnim desničarima u Srbiju dozvoljen ulaz, za umetnike zabrana

Fiore je krajem 1970-ih osnovao organizaciju "Terza Posizione" (Treća pozicija), koja je bila povezana sa terorističkom grupom Naoružane revolucionarne ćelije (NAR), koja je organizovala više terorističkih napada u Italiji.

Nakon što je policija tokom 1980-ih pronašla veliku količinu eksploziva i oružja u lokalnoj kancelariji "Treće pozicije", Fiore je emigrirao u Ujedinjeno Kraljevstvo kako bi izbegao hapšenje. U Italiji je u odsustvu osuđen 1985. za učešće u naoružanoj grupi i subverzivno udruživanje, ali je britanska vlada zabranila njegovo izručenje.

Roberto Fiore u Beogradu, 31. maj 2026.

U matičnu zemlju Fiore se vratio 1999. godine, nakon što je krivčno delo zastarelo.

Po povratku osniva udruženje "Nova snaga".

U govoru u Beogradu govorio je o "povezivanju evropskih naroda u borbi za civilizaciju i hrišćanstvo", kao i da se u svakoj zemlji moraju osnivati "grupe, sekcije, militanti koji će biti spremni da počnu finalni konflikt za hrišćansku Evropu".

Među govornicima su bili i potpredsednik španske ultradesničarske partije "Democracia Nacional" Gonzalo Martin, te Janis Zografos iz "Grčkog patriotskog pokreta-K21".

Ovaj pokret nastao je nakon raspada neonacističke "Zlatne zore", koja je 2020. u Grčkoj proglašena za kriminalnu organizaciju.

Ono što je zajedničko svim ovim strankama jeste da godinama održavaju dobre odnose sa Rusijom. Kada je u martu 2015. u Sankt Peterburgu održan forum u organizaciji vladajuće Jedinstvene Rusije, među učesnicima su bili Robert Fiore i predstavnici tada još uvek aktivne "Zlatne zore".