Vodeće svjetske autokratije, Kina, Rusija, Iran i Sjeverna Koreja, sve više koriste međusobne resurse, vojne kapacitete i geopolitički uticaj kako bi odoljele pritisku Zapada.
Za Washington, strateška dilema više nije da li ove četiri države sarađuju, već u kojoj mjeri njihovo usklađivanje mijenja odnos snaga na više ratišta istovremeno.
Hitnost tog pitanja postala je očigledna na frontu u Ukrajini.
Predsjednik Volodimir Zelenski izjavio je 11. avgusta da je u ruskom vazdušnom napadu, izvedenom uz upotrebu sjevernokorejskih balističkih projektila, poginulo najmanje šest osoba, dok je gotovo dvije desetine ranjeno.
Napad je uslijedio nakon izvještaja da je sjevernokorejska raketna jedinica, opremljena sa do 120 balističkih projektila, počela raspoređivanje na zapadu Rusije.
Istovremeno, Pjongjang je 11. avgusta testirao još jednu balističku raketu, nekoliko dana prije velikih zajedničkih vojnih vježbi SAD i Južne Koreje.
To je izazvalo zajedničku reakciju Sjedinjenih Država i još 40 zemalja, naglašavajući dvostruki bezbjednosni pritisak s kojim se Vašington i njegovi partneri suočavaju i u Evropi i u indo-pacifičkom regionu.
Dejvid Dž. Krejmer (David J. Kramer), izvršni direktor Instituta Džordž Buš (George W. Bush) i bivši visoki američki diplomata, izjavio je za Radio Slobodna Evropa (RSE) da međusobna saradnja ove četiri države, koje se sve češće označavaju akronimom CRINK, već funkcioniše u praksi, ali ne dostiže nivo formalnog saveza poput NATO-a.
"Ona je operativna i selektivna", ocijenio je Krejmer za RSE.
Njegova ocjena odražava složeniju stvarnost koja sve više dobija na značaju među kreatorima politike u Vašingtonu: CRINK nije ni čvrsto integrisani vojni blok niti samo politička fraza.
Umjesto toga, funkcioniše kao fleksibilna mreža u kojoj članice sarađuju tamo gdje im se interesi preklapaju, omogućavajući svakom režimu da ublaži dio svojih strateških slabosti.
Rat u Ukrajini postao je glavno područje razmjene vojnih sposobnosti među članicama CRINK.
Iranski dronovi tipa Šahed odigrali su ključnu ulogu u ruskim ofanzivnim operacijama tokom ranih faza opšte invazije koju je Moskva pokrenula u februaru 2022. godine.
Učešće Sjeverne Koreje u ratu značajno je prošireno. Pjongjang je poslao trupe kao podršku ratnim naporima Moskve, pri čemu su procjene s početnih 12.000 do 15.000 vojnika porasle na izvještaje koji govore o čak 50.000 pripadnika, dok je Sjeverna Koreja isporučila i balističke projektile.
Praktična saradnja
Uloga Kine je manje direktno vojna, ali i dalje značajna.
Peking pomaže u finansiranju tog rata kupovinom ruske energije, a Moskvi istovremeno isporučuje tehnologije dvostruke namjene.
"Sve ove države međusobno se podržavaju i jačaju", rekao je Krejmer.
Takva saradnja stvara i prilike za vojno učenje i transfer tehnologije.
Dejvid Krejmer: Kina pažljivo prati i produbljivanje odnosa između Rusije i Sjeverne Koreje
Krejmer navodi da je Rusija razvila vlastitu verziju iranskih dronova Šahed, dok je Sjeverna Koreja profitirala kroz slanje vojnika i rakete te, prema svemu sudeći, zauzvrat dobija rusku tehnologiju.
Četiri zemlje nemaju sporazum o međusobnoj odbrani, jedinstvenu komandnu strukturu niti obavezujuću stratešku doktrinu.
Analitičari smatraju da ih ne povezuje zajednička ideologija osim protivljenja Zapadu, posebno međunarodnom poretku predvođenom Sjedinjenim Američkim Državama.
"Ova saradnja već je donijela rezultate: održava ratne napore, podržava režime pod pritiskom i postepeno podriva demokratske norme. Ipak, njen domet je ograničen jer je grupa zasnovana na interesima, nema centralno vodstvo i opterećena je suprotstavljenim interesima, bez zajedničkog plana za alternativni međunarodni poredak", navode analitičari australijskog tink-tenka Loui institut (Lowy Institute).
Kina ostaje dominantni partner u odnosima s Moskvom, zbog čega Rusija mnogo više zavisi od Pekinga nego obrnuto.
Peking se uzdržao od pružanja nivoa direktne podrške kakvoj se Kremlj možda nadao kada su dvije zemlje 2022. proglasile "prijateljstvo bez granica".
Kina pažljivo prati i produbljivanje odnosa između Rusije i Sjeverne Koreje, razvoj događaja kojim, prema Krejmeru, nije naročito zadovoljna.
Ipak, te razlike nisu spriječile praktičnu saradnju.
"Mislim da predstavljaju veći izazov jer se čini da su ujedinjeni u nastojanju da oslabe susjedne države, demokratiju ili, posebno, ulogu i pouzdanost Sjedinjenih Država", rekao je on.
To ne znači da je CRINK jedinstven geopolitički blok. Članice su pokazale sposobnost da prepoznaju zajedničke interese i međusobno se podrže kada to unapređuje njihove pojedinačne strateške ciljeve.
Krejmer kao primjer navodi BRICS (grupi koju su prvobitno činili Brazil, Rusija, Indija, Kina i Južna Afrika, a kasnije su joj se pridružili Etiopija, Iran, Egipat i Ujedinjeni Arapski Emirati), ističući da pokušaji stvaranja jedinstvenog djelovanja te šire grupe država nisu bili naročito uspješni.
Nasuprot tome, CRINK je najefikasniji kada njegove članice prepoznaju konkretne prilike i potrebe u kojima mogu jedna drugoj pružiti podršku.
Povezivanje prijetnji u Vašingtonu
Šire shvatanje prijetnje mijenja raspravu u Vašingtonu, gdje parlamentarci i stručnjaci za nacionalnu bezbjednost sve češće regionalne sukobe posmatraju kao međusobno povezane.
Republikanski senator iz savezne države Juta, Džon Kurtis (John Curtis), član Senatskog odbora za spoljne poslove, naglasio je da ishodi u istočnoj Evropi imaju direktne strateške posljedice za odvraćanje prijetnji u indo-pacifičkom regionu.
"Dozvoliti Putinu pobjedu u Ukrajini imalo bi dramatične posljedice u mnogim drugim dijelovima svijeta", rekao je Kurtis za RSE, ukazujući na kineske ambicije prema Tajvanu. "Nema sumnje da oni pažljivo prate našu reakciju."
Senator Rik Skot (Rick Scott) iz Floride ponovio je sličan stav, navodeći da je suprotstavljanje ruskoj agresiji ključno za odvraćanje šire mreže autoritarnih država.
Čitajte:
SAD potcjenjuju osovinu Iran-Rusija-Kina-Sjeverna Koreja, upozorava američki admiral u penzijiPenzionisani kontraadmiral Mark Montgomeri (Montgomery), viši direktor Centra za sajber i tehnološke inovacije pri Fondaciji za odbranu demokratija i koautor knjige Axis of Aggressors, rekao je za RSE da je njegovo istraživanje dokumentovalo više od 600 slučajeva međusobne saradnje između ove četiri zemlje.
Prema njegovoj ocjeni, Ukrajina se danas praktično suočava s elementima sva četiri protivnika istovremeno.
Iran pruža kapacitete bespilotnih letjelica, Sjeverna Koreja ljudstvo i municiju, Kina komponente dvostruke namjene, dok Rusija osigurava taktičko iskustvo i, čini se, zauzvrat dijeli vojnu tehnologiju.
Ovaj mehanizam stvara prilagodljiv sistem. Budući da svaka članica može kompenzirati ekonomske, tehnološke ili vojne slabosti druge, pritisak na jednu državu može se djelimično ublažiti saradnjom s ostalima.
Istovremeno, Moskva i Peking koriste instrumente poput veta u Savjetu bezbjednosti Ujedinjenih nacija i druge političke poteze kako bi blokirali međunarodne pokušaje vršenja pritiska na svoje partnere.
Suprotstavljanje mreži
Ipak, analitičari upozoravaju da države u grupi CRINK nisu neranjive.
Nedostatak formalne strukture saveza jedna je od njegovih slabosti.
Kina ima vlastite interese i ograničava stepen direktne vojne podrške Rusiji. Peking je takođe zabrinut zbog sve tješnjeg partnerstva Moskve i Pjongjanga, dok četiri države nemaju zajedničku stratešku doktrinu.
Krejmer smatra da bi SAD i njihovi saveznici trebali odgovoriti intenzivnijom saradnjom između Evrope, Azije i Bliskog istoka, umjesto da prijetnje koje predstavljaju ove četiri države posmatraju kao odvojene probleme.
Čitajte:
Ukrajina u kritičnom nedostaku protivvazdušne odbraneZalaže se i za agresivniju primjenu američkog Globalnog zakon Magnitski (Magnitsky), koji omogućava Sjedinjenim Državama uvođenje sankcija zvaničnicima i drugim osobama odgovornim za teška kršenja ljudskih prava i korupciju.
Šire sankcije, dodaje on, mogu se odlučnije koristiti protiv sva četiri režima.
Ipak, Krejmer naglašava da vojna pomoć Ukrajini ostaje ključni element zapadnog odgovora.
"Podrška Ukrajini kroz vojnu pomoć apsolutno je od presudne važnosti", rekao je, ukazujući na kontinuirane ruske napade krstarećim i balističkim projektilima te hitnu potrebu Ukrajine za presretačkim raketama.
Neposredni test odlučnosti Zapada i dalje je koncentrisan u Ukrajini, gdje nedostatak sistema protivvazdušne odbrane ostavlja civile i infrastrukturu izloženim ruskim napadima izvedenim iranskim dronovima i sjevernokorejskim projektilima.
Međutim, posljedice se protežu i izvan Evrope.
Krejmer ističe da je Tajvan među najvećim podržavaocima Ukrajine jer Taipei shvata da će način na koji Zapad reaguje na ruski rat uticati na kineska razmišljanja o Tajvanu.
Time se stvara strateška povezanost između evropskog i indo-pacifičkog prostora. Sjedinjene Države i njihovi saveznici mogu se geografski suočavati s odvojenim krizama, ali vlade koje stoje iza tih izazova sve više imaju sposobnost međusobnog podržavanja.
Dok Vašington odgovara na prijetnje u Evropi, indo-pacifičkom regionu i na Bliskom istoku, posmatranje tih područja kao odvojenih problema može dovesti do zanemarivanja njihove međusobne povezanosti i načina na koji Rusija, Kina, Iran i Sjeverna Koreja mogu međusobno jačati svoje kapacitete i djelovanje.
CRINK ne mora postati formalni savez da bi predstavljao ozbiljan izazov zapadnim interesima.
Kako Krejmer naglašava, dovoljno je da njegove članice nastave prepoznavati pragmatična područja na kojima saradnja može da ojača svakoga od njih u borbi protiv onoga što doživljavaju kao pritisak Sjedinjenih Država i njihovih saveznika.