Za Kremlj, ogromni projekat Vostok oil na ledenom dalekom sjeveru ključan je za ostvarivanje dva cilja: jačanje ruskog prisustva na Arktiku i održavanje proizvodnje ključnog izvoznog energenta dok se iscrpljuju rezerve u pristupačnijim dijelovima zemlje.
Istraživanje koje je sproveo Radio Slobodna Evropa (RSE) takođe pruža uvid u to kako ogromna državna korporacija poput Rosnjefta, na čijem je čelu Igor Sečin, dugogodišnji saveznik predsjednika Vladimira Putina, realizuje takav poduhvat u uslovima sve strožih zapadnih sankcija uvedenih zbog ruskog rata protiv Ukrajine.
Mreža izvođača radova, dobavljača i drugih subjekata povezanih sa ovim projektom vrijednim 10 triliona rubalja (118 milijardi dolara) uključuje jednog milijardera i saradnika Sečina, nekoliko kompanija povezanih sa Rosnjeftom, kao i oca Aline Kabajeve, žene koja se smatra partnerkom Vladimira Putina. Ovo su otkrili Systema, istraživačka jedinica Ruskog servisa RSE i Arktida (Arctida), nevladina organizacija koja se bavi ruskim Arktikom.
Istraživanje Systeme i Arktide takođe pokazuje kako su Rosnjeft i druge kompanije angažovane na projektu pokušale da se prilagode novonastaloj situaciji, nakon što su sve strože sankcije, uvedene pošto je Moskva u februaru 2022. pokrenula invaziju punog obina na Ukrajinu, dovele do povlačenja pojedinih zapadnih kompanija za pružanje usluga u naftnoj industriji, koje su imale važnu ulogu u istraživanju i bušenju nafte na ruskom Arktiku.
Izvršni direktor Rosnjefta Igor Sečin na ceremoniji pokretanja projekta „Vostok oil” 5. septembra.
Obraćajući se putem video-veze Sečinu, koji se smrzavao na hladnoći, tokom ceremonije otvaranja prve faze projekta koji je dugo kasnio, a za koji je Rosnjeft izgradio naftovod dug 790 kilometara i luku u ledenom zalivu na poluostrvu Tajmir, Putin je taj događaj nazvao "značajnim" za arktički region i za Rusiju.
Sigurnosne i sportske veze
Jedna od ključnih ličnosti u ovom projektu je milijarder i magnat u industriji naftnih cjevovoda Dmitrij Pumpjanski, koji je 2021. godine kontrolisao kompaniju Sinarastrojkomplekt. Ta kompanija je tada postala glavni izvođač radova za projekat Vostok oil i jedini dobavljač metalnih proizvoda, prvenstveno čeličnih cijevi, za taj poduhvat.
Veze između Pumpjanskog i Sečina datiraju još iz 2009. godine, kada se Pumpjanski pridružio vladinoj komisiji za metaluršku industriju kojom je predsjedavao Sečin, tadašnji potpredsjednik vlade u kabinetu Vladimira Putina tokom njegovog četvorogodišnjeg mandata na mjestu premijera Rusije.
Pumpjanski se takođe više puta sastajao sa venecuelanskim socijalističkim liderom Ugom Čavezom, koji je preminuo 2013. godine. Sečin, koji je 2012. godine, nakon što se Putin vratio na mjesto predsjednika, preuzeo funkciju generalnog direktora kompanije Rosnjeft, razvijao je veze i sklapao naftne poslove sa Karakasom.
Pumpjanski se našao na udaru zapadnih sankcija u martu 2022. godine, ubrzo nakon što je Putin pokrenuo rat protiv Ukrajine. Ubrzo nakon toga, povukao se sa pozicije krajnjeg vlasnika (korisnika) kompanije Sinarastrojkomplekt i svoje glavne kompanije TMK, koja je u to vrijeme bila najveći svjetski proizvođač čeličnih cijevi, i podnio ostavke u njihovim upravnim odborima. Kasnije te godine, vlasti Gibraltara zaplijenile su njegovu superjahtu vrijednu više miliona dolara i prodale je na aukciji.
Ipak, Pumpjanski je nastavio da učestvuje na sastancima sa Putinom, a 2024. godine se pridružio nadzornom odboru Sveruske odbojkaške federacije. Ovom federacijom dugo je rukovodio jedan od Putinovih najbližih saradnika, Nikolaj Patrušev, bivši šef Federalne službe bezbjednosti (FSB) i predsjedavajući Savjeta bezbjednosti Rusije, koji sada obavlja funkciju pomoćnika predsjednika. Sečin je član upravnog odbora te federacije još od 2009. godine.
Dmitri Pumpjanski
Patrušev, Sečin i Pumpjanski su možda imali zajedničke interese i na drugom mjestu, u kompaniji koja je izvođač radova za Vostok oil, a čiji je djelimični vlasnik otac Kabajeve, osvajačice zlatne medalje u ritmičkoj gimnastici na Olimpijskim igrama 2004. godine, za koju se naširoko tvrdi da je Putinova dugogodišnja partnerka i majka dvoje njegove djece. Ni Putin ni Kabajeva nisu potvrdili da su par ili da imaju zajedničku djecu, a Kremlj ulaže velike napore da Putinov privatni život sakrije od javnosti.
Otac Kabajeve, Marat Kabajev, biznismen je rođen u Uzbekistanu, a takođe je dugogodišnji fudbaler i trener. Početkom 2026. godine stekao je udio od 25 odsto u kompaniji Tajmir invest, logističkoj firmi koja posluje u okviru postrojenja kompanije Rosnjeft.
U pratećoj biljelešci uz intervju sa Kabajevim, obavljen u martu, ruska državna novinska agencija TASS navela je da Tajmir invest vrši isporuku tereta za Vostok oil.
Finansijski dokumenti kompanije Vostok oil, do kojih su došli Systema) i Arctida, potvrđuju da je ta firma primala uplate od Vostok oila, mada taj iznos – manji od 200 miliona rubalja (2,4 miliona dolara) u periodu od 2024. do 2026. godine, predstavlja tek mali dio njenog godišnjeg prihoda koji se mjeri desetinama milijardi rubalja.
Marat Kabajev
To su, međutim, samo uplate koje dolaze direktno od kompanije Vostok oil. Dokumentacija arbitražnog suda, u koju je portal Systema imao uvid, ukazuje na to da je Sinarastrojkomplekt ključni klijent kompanije Tajmir invest.
Ista sudska dokumenta pokazuju da je, nakon poreskih kontrola sprovedenih 2024. i 2025. godine, od Tajmir investa zatraženo da plati dodatnih tri milijarde rubalja (35,5 miliona dolara) na ime poreza, kao i kaznu od 800 miliona rubalja (9,5 miliona dolara). Tajmir invest je osporio poreska potraživanja pred sudom, a postupak je u toku. Kompanija Tajmir invest nije odgovorila na zahtjev RSE za komentar.
Posljednjih godina, Tajmir invest je prerastao u grupaciju kompanija koja obuhvata operatera teretne flote, logističku firmu i fabriku cijevi, kojom je prethodno upravljao Pumpjanski. Na web stranici Tajmir grupe navodi se da njene aktivnosti uključuju pružanje podrške ruskom ratu u Ukrajini, kao i sponzorisanje fudbalskog kluba u ukrajinskom regionu Lugansk, koji je pod ruskom okupacijom.
Usluge u naftnoj industriji, sankcije u naftnom sektoru
Sve do 2022. godine, četiri međunarodne kompanije za pružanje usluga u naftnoj industriji, Baker Hughes, Halliburton, Schlumberger i Weatherford, pružale su podršku, uključujući opremu i stručno znanje, za projekte na ruskom Arktiku, gdje su svi procesi – od izgradnje infrastrukture do bušenja radi eksploatacije nafte – često složeniji nego u toplijim krajevima.
Sankcije uvedene nakon što je Rusija 2014. godine preuzela kontrolu nad ukrajinskim poluostrvom Krim imale su neznatan uticaj na ovaj projekat; iako su zabranjivale isporuku tehnologije za bušenje namijenjene operacijama na arktičkom šelfu i u dubokim vodama, projekat Vostok oil realizuje se na kopnu.
Sjedinjene Države i druge zemlje pooštrile su sankcije nakon što je Putin 2022. godine pokrenuo invaziju na Ukrajinu punog obima, a zapadne kompanije za naftne usluge počele su da se povlače iz Rusije. Ministarstvo finansija SAD je u januaru 2025. godine uvelo sankcije operateru projekta Vostok oil, koji je povezan sa kompanijom Rosnjeft. Nekoliko nedelja kasnije, uvedena je i zabrana kojom se američkim kompanijama onemogućava pružanje usluga u naftnoj industriji u Rusiji.
Kompanija Baker Hughes, sa sjedištem u SAD, objavila je tokom ljeta 2022. godine da prodaje svoje poslovanje u Rusiji lokalnom menadžmentu, a njena imovina u toj zemlji prenesena je na rusku kompaniju OFS Technologies.
Prema dokumentima do kojih su došli mediji Systema i Arctida, kompanija OFS Technologies je tokom 2023. i 2024. godine nastavila da uvozi evropsku i američku opremu, ali novinari nisu pronašli dokaze o uvozu opreme povezane sa kompanijom Baker Hughes nakon pooštravanja sankcija početkom 2025. godine.
Predstavnik kompanije Baker Hughes izjavio je da ta kompanija ne kontroliše poslovanje firme OFS Technologies, da ne ostvaruje nikakvu ekonomsku korist od ugovora koje OFS Technologies ima sa kompanijama Rosnjeft ili Vostok oil, kao i da kompaniji Vostok oil ne isporučuje opremu, tehnologiju niti usluge kojima bi se kršile postojeće sankcije ili propisi o kontroli izvoza. Kompanija OFS Technologies nije odgovorila na upite.
Američka kompanija Halliburton povukla se iz Rusije otprilike u isto vrijeme, takođe prepustivši svoje tamošnje poslovanje lokalnom rukovodstvu. Kompanija nasljednica, Burservis, dobila je ugovore sa Vostok oil-om vrijedne više od osam milijardi rubalja (95 miliona dolara) za period od kraja 2023. do proljeća 2026. godine, prema finansijskim dokumentima kompanije Vostok oil do kojih su došle Systema i Arctida.
Kompanije Halliburton i Burservis nisu odgovorile na zahteve za komentar.
Kompanije Weatherford i SLB (ranije poznata kao Schlumberger), sa sjedištem u SAD, obustavile su isporuke te zaustavile nova ulaganja i uvođenje novih tehnologija u Rusiji nakon što je invazija u februaru 2022. godine potaknula novi talas zapadnih sankcija.
Međutim, njihove ispostave su nastavile poslovati u Rusiji, a organizacije Systema i Arctida utvrdile su da su nastavile sarađivati s kompanijom Vostok oil.
Finansijski podaci vezani uz projekt pokazuju da je Weatherfordova ruska podružnica primila tri uplate u ukupnom iznosu od 58 miliona rubalja (688.000 dolara) za radove na bušotini u razdoblju od maja 2022. do februara 2023. godine. Podaci takođe pokazuju da je ta podružnica 2026. godine uplatila osam miliona rubalja (54.000 dolara) kompaniji Vostok oil kao avans na temelju ugovora sklopljenog u martu te godine.
Weatherford nije odgovorio na zahtjev za komentar.
Financial Times (FT) je u avgustu 2025. izvijestio da Weatherford širi svoje poslovanje u Rusiji. Godinu dana ranije, FT je objavio sličan izvještaj o kompaniji SLB, navodeći da je "sklopila nove ugovore i zaposlila stotine radnika" u Rusiji.
Analizom carinskih deklaracija, Systema i Arctida pronašle su dokaze da su podružnice kompanije SLB u Rusiji u razdoblju od januara 2024. do 2025. godine uvozile visokotehnološku opremu vrijednu više od 5,7 milijardi rubalja, pri čemu je većina te opreme proizvedena u Kini ili Indiji.
Rosnjeftov projekat Vostok oil u ruskom Arktiku.
Finansijska dokumentacija do koje su došli Systema i Arctida takođe ukazuje na to da je kompanija Vostok oil sklopila ugovor sa moskovskom kancelarijom firme Schlumberger Logelco (registrovane u Panami) o pružanju tehničke podrške za bušenje na jednom od sektora arktičkog projekta, kao i da su se radovi i plaćanja po tom ugovoru nastavili i tokom 2026. godine.
Finansijska i sudska dokumentacija pokazuju da kompanija Schlumberger Investment Services B.V. iz Holandije, koja je povezana sa kompanijom SLB, posjeduje više od 20 odsto udjela u Bashneftegeofizika, ruskoj kompaniji za pružanje usluga u naftnoj industriji koja sprovodi istraživačke radove na lokaciji projekta Vostok oil.
Ruski sud je u jednoj od svojih presuda naveo da je Schlumberger Investment Services B.V. dio kompanije Schlumberger, iako je sama kompanija SLB nije navodila na spisku svojih zavisnih preduzeća.
Prema finansijskim podacima, kompanija Bashneftegeofizika je u periodu od 2021. do 2025. godine, uključujući i vrijeme prije nego što su SAD u januaru te godine uvele sankcije operateru projekta Vostok oil, od te kompanije primila skoro 13 milijardi rubalja (154 miliona dolara).
Kompanija Bashneftegeofizika pružala je podršku ruskom ratu protiv Ukrajine snabdijevajući ruske snage opremom. Putin je u avgustu 2022. godine, šest mjeseci nakon početka invazije punog obima, odlikovao njenog bivšeg direktora Rustema Adijeva Ordenom zasluga za otadžbinu.
Kompanije SLB i Bashneftegeofizika nisu odgovorile na zahtjeve za komentar.