Rusko-srpski hram u Banjoj Luci: Nakon trogodišnje gradnje temelj i pokoji stub
Iz Banjalučke eparhije nije odgovoreno na upit RSE o vrijednosti investicije (na fotografiji: izgradnja rusko-srpskog hrama u Banjoj Luci, 6. septembar 2021.)
Tri godine nakon što je položen kamen temeljac za izgradnju rusko-srpskog hrama u Banjoj Luci, izgrađeni su temelji i nekoliko stubova. Kamen temeljac za ovaj projekat postavljen je mjesec dana uoči opštih izbora u Bosni i Hercegovini (BiH) 2018. godine.
Taj događaj okarakterisan je kao istorijski za rusko-srpske odnose. Kamen temeljac položio je Milorad Dodik, član Predsjedništva BiH, koji je u to vrijeme bio predsjednik bosanskohercegovačkog entiteta Republika Srpska (RS).
Objekat je osveštan uz prisustvo rukovodstva RS-a, Ambasade Rusije u BiH, Srpske pravoslavne crkve i predstavnika moskovskog patrijarha Kirila.
Iako je bilo planirano da ovoj ceremoniji prisustvuje Sergej Lavrov, ruski ministar inostranih poslova, to se nije desilo. Lavrov je došao nekoliko dana kasnije da obiđe početak radova.
Šta se desilo u protekle tri godine?
Prilikom polaganja kamena temeljca rečeno je kako će hram biti završen u roku od 18 mjeseci. Član Predsjedništva BiH Milorad Dodik izjavio je prošle godine kako je rok pomjeren na 2022. godinu, kada se u Bosni i Hercegovini ponovo održavaju opšti izbori.
Borko Đurić, direktor Građevinskog preduzeća "Krajina", koje je započelo gradnju objekta, kaže za Radio Slobodna Evropa (RSE) kako ne zna u kojoj je fazi izgradnja.
"Mi smo uradili prvu fazu, znači temelje, i jednog i drugog objekta, te podzemne garaže. To je bilo po prvom ugovoru, a poslije neka firma je bila povoljnija, oni su dobili posao i to je to", kaže Đurić za RSE.
U Sekretarijatu za vjere u Vladi RS-a nisu odgovorili na upit RSE koja građevinska firma trenutno radi na izgradnji hrama.
Predstavljanje temelja rusko-srpskog hrama i duhovnog kulturnog centra, koji se gradi u čast porodice Romanov, Banja Luka (17. septembar 2018.)
Ono što je poznato jeste da se hram nalazi na površini od 6.500 kvadratnih metara. Pored toga, planirana je i izgradnja rusko-srpskog kulturnog centra u kojem će se, kako je najavljeno, izučavati ruski jezik i drugi sadržaji.
Predviđeni hram i kulturni centar nalaze se u neposrednoj blizini zgrade Vlade RS-a, odnosno u širem centru grada.
Zamišljeni rusko-srpski hram se nalazi u stambenom naselju u okviru kojeg je izgrađeno nekoliko desetina zgrada. Stanari za RSE kažu kako nemaju ništa protiv izgradnje crkve, ali da misle da je preblizu njihovih stanova.
"Nadam se da će se tu nešto uraditi, pa da ta buka ne bude tolika. Ili će se redukovati jačina zvona. Mislim da će ugrožavati naš mir i da će i stakla pucati, jer vidite koliko je to blizu naših balkona", ističe Mira za RSE, koja živi u zgradi pored platoa.
Hram se nalazi u neposrednoj blizi stambenih objekata (na fotografiji, 2. septembar 2021.)
Bez odgovora na pitanja o vrijednosti projekta
Iz banjalučke Gradske uprave kao investitor se navodi Srpska pravoslavna crkvena opština Banja Luka, Banjalučka eparhija.
Iz ove vjerske institucije nije odgovoreno na upit RSE o vrijednosti investicije.
U septembru 2018. godine, Vlada RS-a odobrila je tri miliona maraka (1,5 miliona evra), za izgradnju ovog objekta, te dodatnih milion maraka (pola miliona evra) u maju 2019. godine.
Odjeljenje za prostorno uređenje Banje Luke izdalo je građevinsku dozvolu 10. jula 2019. godine, deset mjeseci nakon što je izgradnja zvanično počela.
Pozdravljamo izgradnju hrama i kulturnog centra u Banjoj Luci.
- Ambasada Rusije u BiH
Iz Ambasade Ruske Federacije u BiH na upit RSE su rekli kako "pozdravljaju izgradnju hrama i kulturnog centra u Banjoj Luci" kao "simbola prijateljstva između srpskog i ruskog naroda". Nisu željeli komentarisati ništa u vezi sa finansijskim dijelom projekta.
Prilikom početka izgradnje, tadašnji ruski ambasador u BiH Petar Ivancov rekao je da je izgradnja hrama započela na inicijativu banjalučkog episkopa Jefrema, a da su se predstavnici humanitarne organizacije "Imperatorsko pravoslavno-palestinsko društvo" odazvali ovoj inicijativi.
Na čelu ove organizacije nalazi se Sergej Stepašin, bivši premijer Rusije i bivši šef Savezne službe sigurnosti, nasljednika bivšeg KGB-a (Komitet državne bezbjednosti bivše Sovjetskog Saveza). Iz ovog društva, koje ima podružnicu u Banjoj Luci, nisu željeli komentarisati za RSE ništa što se odnosi na izgradnju rusko-srpskog hrama.
Sergej Stepašin (na fotografiji, 15. juni 2021., Grozni) je prvi čovjek organizacije "Imperatorsko pravoslavno palestinsko društvo"
Prilikom postavljanja kamena temeljca, episkop banjalučki Jefrem je rekao da je izgradnja hrama realizacija ideje stare stotinu godina.
Istovremeno, iz Sekretarijata za vjere RS-a nije odgovoreno na pitanje o vrijednosti ovog projekta.
Kome je posvećen hram?
Izgradnja hrama i kulturnog centra počela je 17. septembra 2018. Tada su predstavnici vlasti RS-a i Srpske pravoslavne crkve isticali kako se rusko-srpski hram i duhovno kulturni centar u Banjoj Luci dižu "u znak zahvalnosti za ulogu ruskog cara Nikolaja II Romanova u Prvom svjetskom ratu".
Romanovi su posljednja ruska carska porodica, koja je nakon Februarske revolucije 1917. godine svrgnuta sa vlasti. Nakon godinu i nekoliko mjeseci života, pod prismotrom komunističkih vlasti, car Nikolaj II, carica i njihovih petoro djece su pogubljeni u Jekaterinburgu.
"Romanovi su umrli mučeničkom smrću. Ubili su ih komunisti", kazao je u anketi RSE jedan Banjalučanin koji nije želio otkriti identitet.
"Znam da je to ruska porodica [Romanovi] i poznato mi je da su pomogli Srbima u Prvom svjetskom ratu", navodi Banjalučanka Aleksandra.
Retke fotografije poslednje ruske carske porodice
1/28Nikolaj II i njegova supruga carica Aleksandra (skroz desno), sa njihove četiri kćeri i sinom. Car je bio primoran da abdicira 1917, a njega i njegovu porodicu boljševičke trupe su streljale i bajonetima izbole na smrt 1918, da bi zatim njihova tela bila posuta kiselinom i bačena u rudarsko okno.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
2/28Car Nikolaj II na kamenitoj obali Finske. Posle rane smrti svog oca, poverio se prijatelju: "Nisam još spreman da budem car, ne znam ništa o vladanju."
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
3/28Car Nikolaj II i njegov sin, Aleksej, blizu Sankt Petersburga. Mladi prestolonaslednik patio je od hemofilije, genetskog poremećaja koji sprečava zgrušavanje krvi.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
4/28Ana Virubova (desno) na plaži sa mladim nadvojvotkinjama Tatjanom i Olgom. Nakon što je carska porodica ubijena, Ana, njihova bliska prijateljica, uspela je da pobegne iz sovjetske Rusije sa šest albuma koji sadrže ove fotografije.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
5/28Carica Aleksandra (levo) sa Anom Virubovom i Olgom, najstarijom nadvojvotkinjom. Ana je uhapšena nakon revolucije, ali je uspela da pobegne u Finsku sa albumima, koji sadrže više od 2.600 fotografija privatnog života Romanovih. Umrla je u Helsinkiju 1964. godine.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
6/28Carica Aleksandra na brodu Standard, carskoj jahti koja je služila porodici za odmor i službena putovanja. U pozadini su njene mlade ćerke, poznate kao ruske nadvojvotkinje, dok ih pozdravlja posada.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
7/28Dve nadvojvotkinje na brodu Standard. Dok su deca bila mala, svako od njih bilo je povereno mornaru koji bi ih čuvao da ne padnu u vodu.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
8/28Nikolaj II sa ćerkama u šetnji na Krimu.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
9/28Pešački most u Spali, u Poljskoj. Tokom boravka carske porodice u ovom mestu 1912. godine carević Aleksej je pao dok je skakao u čamac i zaradio modricu na butini, što je izazvalo unutrašnje krvarenje koje je prestolonaslednika dovelo na rub smrti.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
10/28Car Nikolaj II u Spali pozira sa jelenom ustreljenim neposredno pre zdravstvene krize njegovog sina. Sibirski mistik Raspućin, nakon što je careviću pomogao u čudesnom oporavku od unutrašnjeg krvarenja, postao je blizak poverenik kraljevske porodice.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
11/28Carica Aleksandra sa ćerkom, nadvojvotkinjom Tatjanom. Njih dve su, govorilo se, bile posebno bliske.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
12/28Car Nikolaj II (levo) pozdravlja švedskog Kralja Gustava na brodu Standard.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
13/28Carević Aleksej Romanov, naslednik ruskog prestola. Imao je 13 godina kada su on i njegova porodica ubijeni.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
14/28Carević Aleksej, treći s leva, igra se vojnika. Andrej Derevenko (skroz levo) imao je zadatak da brine o ranjivom prestolonasledniku. Derevenko se pridružio boljševicima ubrzo nakon revolucije i rugao se careviću pre nego što je pao u zaborav.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
15/28Klementi Nagornji (desno) takođe je imao zadatak da brine o careviću Alekseju (drugi s desna na kolicima). Posle revolucije 1917, Nagornji se pridružio carskoj porodici u zatočeništvu, uprkos tome što je znao da će zbog toga verovatno biti ubijen. Dok je bio zatočen sa Romanovima, intervenisao je kako bi sprečio boljševičkog čuvara da ukrade Aleksejev zlatni lanac. Ubijen je nekoliko dana kasnije.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
16/28Pijer Giljar, francuski tutor, sa svojim učenicama - Olgom i Tatjanom Romanov. Giljar je bio još jedan od članova pratnje koji se carskoj porodici pridružio u zatočeništvu. Nakon ubistva porodice, pomogao je u istrazi pre nego što je pobegao iz Rusije u kojoj je Vladimir Lenjin učvršćivao svoju moć. Umro je u Švajcarskoj 1962. godine.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
17/28Nadvojvotkinje sa majkom i dva oficira.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
18/28Na brodu Standard. Jedan po jedan, mornari se zabavljaju skačuući po prostirci čije krajeve ostali pridržavaju na palubi.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
19/28Tatjana Romanova na brodu Standard. Tatjanu je poznanik opisao kao "poetsko biće, uvek žudno za idealima, sanjajući o velikim prijateljstvima koja bi mogla biti njena."
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
20/28Nadvojvotkinje Olga, Tatjana i Marija na brodu Standard 1914. Sestre su imale 22, 21, i 19 godina kad su ubijene.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
21/28Carica Aleksandra pored statute sa njenim likom. Tri godine pre revolucije 1917. godine carica, inače Nemica po rođenju, postala je objekat sumnje i prezira, pošto se Rusija borila protiv Nemačke u pogubnom Prvom svetskom ratu.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
22/28Olga Romanova u stolici od pruća na brodu Standard.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
23/28Seljani fotografisani tokom putovanja cara i njegove porodice. Slika je jedna od tek nekoliko u albumima koje se odnose na život običnih ljudi u Rusiji.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
24/28Anastasija, najmlađa nadvojvotkinja, fotografisana nakon partije tenisa sa oficirom i njenim ocem, Nikolajem II. U noći ubistva, 17. jula 1918, Anastasija se onesvestila nakon prvih pucnjeva. Probudila se nekoliko trenutaka kasnije i vrisnula pre nego što su je boljševici izboli bajonetima.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
25/28Nadvojvotkinje šetaju palubom Standarda. Život na jahti bio je opušten i neformalan, sa povremenim flertovanjem između mornara i nadvojvotkinja.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
26/28Nikolaj II i tri nadvojvotkinje u čamcima na jednom od kanala u Carskom Selu, nedaleko od Sankt Peterburga.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
27/28U mesecima nakon revolucije 1917. godine, nadvojvotkinja Tatjana pomaže u okopavanju bašte sa povrćem, tokom zarobljeništva.
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
28/28Car Nikolaj II i njegov sin Aleksej, u zarobljeništvu, testerišu drvo. Ubijeni su nekoliko meseci kasnije. Dnevnik jednog visokog sovjetskog lidera podseća da je Vladimir Lenjin doneo odluku da Romanovi budu pogubljeni, nakon zaključka "ne bi trebalo da ostavimo (anti-boljševičkim snagama) živi amblem oko koga bi mogli da se okupe, posebno u sadašnjim teškim okolnostima."
Nakon što su cara Nikolaja II i njegovu porodicu pogubili boljševici, zbirka ličnih fotografija carske porodice prokrijumčarena je iz Rusije. Album nudi jedinstven uvid u život porodice predodređene za tragediju. (Sve fotografije zahvaljujući ljubaznosti Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.)
Prethodni slajd
Naredni slajd
Prije nekoliko godina u centru Banje Luke postavljena je bista Nikolaju II Romanovu, na inicijativu "Imperatorsko palestinsko-pravoslavnog društva".
Bista bivšeg ruskog cara nalazi se i u blizini Doboja, na sjeveru BiH. Otkrivena je 2017. godine u organizaciji Udruženja srpsko-ruskog prijateljstva i jedinstva pravoslavnih naroda i uz podršku Ambasade Rusije u BiH.
Rusija preko pravoslavlja širi uticaj u BiH
Analitičari ocjenjuju kako je izgradnja hrama "još jedan korak u širenju sve jačeg uticaja Rusije u jednom dijelu Bosne i Hercegovine, Republici Srpskoj".
Politikolog Velizar Antić smatra kako ruska država pokušava da preko pravoslavlja ostvari neke svoje interese u RS-u i, u konačnici, u Bosni i Hercegovini.
"Treba podsjetiti da je vladajuća struktura u RS-u, i Savez nezavisnih socijaldemokrata (SNSD) i socijalisti, izašla iz jednog komunističkog miljea, da uopšte nisu oni bili vjerujući ljudi prije ovih ratova devedesetih, ali u ovom trenutku su vidjeli šta im najviše odgovara, šta narod, u suštini, voli i oni to izvršavaju", smatra Antić.
Velizar Antić (na fotografiji, februar 2020.): Vladajuća struktura u RS-u je vidjela šta ljudima najviše odgovara i ona to izvršava
Na području Banje Luke nalazi se oko 40 pravoslavnih vjerskih objekata. Posljednji u nizu je Hram Hrista Spasitelja u centru grada.
Hram Hrista Spasitelja u Banjoj Luci (mart 2014.)
Ova crkva je napravljena između dva svjetska rata u centru grada. Prilikom njemačkog bombardovanja 1941. Hram je pogođen, a u maju iste godine je i srušen po naređenju vlasti Nezavisne Države Hrvatske.
