Novi Beograd počeo je da se gradi nekoliko godina od kraja Drugog svetskog rata. Među prvim zgradama bili su "paviljoni", ali je tek s rađanjem brutalizma 50-ih ovaj deo glavnog grada Srbije počeo da dobija obrise onog što je danas. Od ideje da se uz pomoć jeftinog materijala izgrade stambene ali i druge zgrade, više od pola veka kasnije ovaj stil u arhitekturi iznedrio je višespratnice koje su ušle u turističke vodiče – od Geneks kule i "Televizorki" baš na Novom Beogradu, do onih u drugim delovima grada – "Toblerone" na Karaburmi, "Rudo" na Konjarniku.
'Simbol jedne epohe': Brutalizam u arhitekturi Beograda
1
Početkom 60-ih na Novom Beogradu arhitekte Stojan Maksimović i Branislav Jovin projektovali su objekat koji predstavlja jedan od prvih primera arhitektonskog pravca brutalizma u zemlji.
Zgrada s ogromnom betonskom konstrukcijom koja kao da lebdi u Bulevaru Mihajla Pupina 167 na Novom Beogradu dograđena je početkom 70-ih.
I danas su tu prostorije uprave najveće opštine u Srbiji – Novog Beograda.
Zgrada s ogromnom betonskom konstrukcijom koja kao da lebdi u Bulevaru Mihajla Pupina 167 na Novom Beogradu dograđena je početkom 70-ih.
I danas su tu prostorije uprave najveće opštine u Srbiji – Novog Beograda.
2
Ovaj arhitektonski pravac je, kako kaže arhitekta Andrijana Mirković, simbol jedne epohe "koja je oblikovala način života čitavih generacija" u tadašnjoj Jugoslaviji.
"Svojom sirovom estetikom, ogoljenim betonom i monumentalnim formama, brutalizam je postao jedno od najprepoznatljivijih obeležja Beograda, ali i šireg prostora Istočne Evrope", objašnjava Mirković za Radio Slobodna Evropa.
Jedan od najautentičnijih primera ovog pravca na Novom Beogradu je Zapadna kapija Beograda, odnosno Geneks kula, koja se nalazi u Bloku 33, građena između 1970. i 1980. po projektu Mihajla Mitrovića.
Završena je 1980. godine, i visoka je 117 metara. Dve zgrade povezuje most na 26. spratu. Na samom vrhu nalazi se kružni objekat koji je zamišljen kao restoran koji je trebalo da se rotira, ali ideja nikada nije realizovana. Restoran nije u funckiji, a jedna od kula i dalje je stambeni objekat.
Zgrada je proglašena za kulturno dobro 2021. godine.
"Svojom sirovom estetikom, ogoljenim betonom i monumentalnim formama, brutalizam je postao jedno od najprepoznatljivijih obeležja Beograda, ali i šireg prostora Istočne Evrope", objašnjava Mirković za Radio Slobodna Evropa.
Jedan od najautentičnijih primera ovog pravca na Novom Beogradu je Zapadna kapija Beograda, odnosno Geneks kula, koja se nalazi u Bloku 33, građena između 1970. i 1980. po projektu Mihajla Mitrovića.
Završena je 1980. godine, i visoka je 117 metara. Dve zgrade povezuje most na 26. spratu. Na samom vrhu nalazi se kružni objekat koji je zamišljen kao restoran koji je trebalo da se rotira, ali ideja nikada nije realizovana. Restoran nije u funckiji, a jedna od kula i dalje je stambeni objekat.
Zgrada je proglašena za kulturno dobro 2021. godine.
3
Andrijana Mirković za RSE objašnjava da je brutalizam nastao kao odgovor na ubrzanu urbanizaciju posleratne Jugoslavije.
"Imao je zadatak da omogući brzu, racionalnu i kvalitetnu izgradnju stambenih naselja za hiljade ljudi, koji su iz manjih mesta i sela dolazili u gradove", pojašnjava ona.
Dve takve zgrade nalaze se u Bloku 28, a nadenut im je naziv "Televizorke", jer su prozori izgledali kao raniji kockasti televizori. Građene početkom 1970-ih po projektu arhitekte Ilije Arnautovića, dugačke su 280 metara.
"Televizorke" su deo zaštićene Centralne zone Novog Beograda i nalaze se na uglu Bulevara umetnosti i auto-puta, i na uglu Bulevara Milutina Milankovića i ulice Španskih boraca.
"Imao je zadatak da omogući brzu, racionalnu i kvalitetnu izgradnju stambenih naselja za hiljade ljudi, koji su iz manjih mesta i sela dolazili u gradove", pojašnjava ona.
Dve takve zgrade nalaze se u Bloku 28, a nadenut im je naziv "Televizorke", jer su prozori izgledali kao raniji kockasti televizori. Građene početkom 1970-ih po projektu arhitekte Ilije Arnautovića, dugačke su 280 metara.
"Televizorke" su deo zaštićene Centralne zone Novog Beograda i nalaze se na uglu Bulevara umetnosti i auto-puta, i na uglu Bulevara Milutina Milankovića i ulice Španskih boraca.
4
Naziv pravca potiče od francuskog izraza 'béton brut' (sirovi beton), te se često povezuje sa hladnoćom i strogošću.
"Ipak, paradoks brutalizma leži upravo u tome što je za mnoge njegove stanovnike on sinonim za toplinu doma", kaže Andrijana Mirković.
Na fotografiji: Zgrade u Bloku 23 na Novom Beogradu.
"Ipak, paradoks brutalizma leži upravo u tome što je za mnoge njegove stanovnike on sinonim za toplinu doma", kaže Andrijana Mirković.
Na fotografiji: Zgrade u Bloku 23 na Novom Beogradu.
5
U novobeogradskim blokovima su odrastale, i danas odrastaju, generacije ljudi, stvarajući uspomene koje su ovim masivnim betonskim strukturama dale ljudsku dimenziju. U stilu brutalizma građena je i zgrada na fotografiji u Bloku 22, ispred koje se nalazi i igralište za decu.
6
Višespratnica u Bloku 23.
"Brutalizam u Beogradu nije samo arhitektura, već i kolektivno sećanje, identitet grada", primećuje Mirković.
"Brutalizam u Beogradu nije samo arhitektura, već i kolektivno sećanje, identitet grada", primećuje Mirković.
7
Pored stambenih, u stilu brutalizma građene su i škole, vrtići, i drugi objekti.
Osnovna škola "Jovan Dučić" u Bloku 21 ima primese ovog pravca u arhitekturi.
Osnovna škola "Jovan Dučić" u Bloku 21 ima primese ovog pravca u arhitekturi.
8
U Bloku 28 nalazi se vrtić "Slavuj", smešten između "Televizorki", građen isto u stilu brutalizma.
9
Arhitekta Ljupko Ćurčić projektovao je zgradu u drugoj polovini 70-ih godina, koja je i danas prepoznatljiva po narandžastom staklu. I dalje poznata pod imenom SIV III, po Saveznom izvršnom veću III koje je tu bilo smešteno, proširenjem tadašnje Palate Federacije na novi objekat, danas se ovde nalazi više državnih institucija i kancelarija.
10
Brutalizam nije samo simbol Novog Beograda. Postoje i primeri ovog pravca i u drugim delovima srpske prestonice. Jedan od njih je i zgrada od 17 spratova na Karaburmi kod Bogoslovskog fakulteta. Zbog svog oblika koji podseća na poznatu čokoladu dobila je nadimak "Toblerone". Zgradu je projektovao Rista Šekerinski, a izgrađena je 1963. godine.
11
Pored Zapadne, i Istočna kapija Beograda, poznatija kao Rudo, čiji se soliteri i dalje među prvima primete u daljini po ulasku u Beograd iz pravca Niša građena je od betona.
Tri zgrade u kompleksu piramidalne strukture nalaze se na Konjarniku, na opštini Zvezdara. Ime je ovim oblakoderima građenim od 1973. do 1976. godine dao arhitekta Dragoljub Mićović, koji je nadzirao radove, po istoimenom gradu u Bosni i Hercegovini u kom je rođen. Soliteri su visoki 85 metara, i imaju po 28 spratova.
Tri zgrade u kompleksu piramidalne strukture nalaze se na Konjarniku, na opštini Zvezdara. Ime je ovim oblakoderima građenim od 1973. do 1976. godine dao arhitekta Dragoljub Mićović, koji je nadzirao radove, po istoimenom gradu u Bosni i Hercegovini u kom je rođen. Soliteri su visoki 85 metara, i imaju po 28 spratova.
12
Brutalizam je otišao i dalje od stambenih i poslovnih objekata. Ovaj pravac u arhitekturi koristio se i za projektovanje spomenika, među kojima je i onaj na planini Kosmaj, posvećen Kosmajskom partizanskom odredu.
Betonska kontrukcija visoka 30 metara, nalazi se u selu Koraćica u beogradskoj opštini Mladenovac, na planinskom vrhu Mali vis. Spomenik je delo vajara Vojina Stojića i arhitekte Gradimira Medaka. Izgrađen je 1971. godine i sastoji se od pet betonskih krakova.
Betonska kontrukcija visoka 30 metara, nalazi se u selu Koraćica u beogradskoj opštini Mladenovac, na planinskom vrhu Mali vis. Spomenik je delo vajara Vojina Stojića i arhitekte Gradimira Medaka. Izgrađen je 1971. godine i sastoji se od pet betonskih krakova.
