Sjećanje na
žrtve holokausta

Holokaust – genocid nad Jevrejima u Drugom svjetskom ratu

Kliknite na zvijezdu za više

Kristalna noć Žuta traka smrti Aušvic „Konačno rješenje“ Medicinski eksperimenti Pad nacista „Preživjela sam Aušvic“ Šta smo naučili? Holokaust u regiji

Sjećanje na žrtve holokausta

Holokaust – genocid nad Jevrejima u Drugom svjetskom ratu

Kristalna noć

Noć sa 9. na 10. novembar 1938.

Sve je počelo u „Kristalnoj noći“. Tada je, u Njemačkoj i Austriji počeo progon Jevreja. U toj noći je uništeno ili spaljeno stotine sinagoga, jevrejskih domova, radnji, a 91 osoba je ubijena. Teror su provodile nacističke paravojne snage i civili, dok je policija posmatrala. „Kristalna noć“ rezultat je višegodišnje propagande kancelara Njemačke Adolfa Hitlera i njegove nacističke vlasti. Došavši na vlast 1930. Hitler počinje koristiti antisemitsku retoriku, kriveći Jevreje za propast Njemačkog Carstva, a usvojeni su i antijevrejski zakoni. Noć označava i početak terora, stradanja i monstruoznih zločina.

→ Sjećanje na Kristalnu noć

Žuta traka smrti

Novembar 1939.

U Poljskoj je propisano da Jevreji moraju nositi posebnu oznaku na odjeći. Kasnije se ovo pravilo počelo primjenjivati i u drugim državama pod kontrolom Njemačke. Traka sa žutom Davidovom zvijezdom bila je obavezna za sve Jevreje starije od šest godina. Trake su služile da bi se segregirali i nadzirali Jevreji. Kasnije je učinila lakšom i deportaciju Jevreja u logore. Nenošenje oznake, ili njeno pokrivanje tašnom ili šalom bilo je strogo kažnjivo.

Aušvic

Maj 1940.

1940. godine su nacisti otvorili koncentracioni logor na periferiji Aušvica na jugu Poljske, prvo za Poljake, da bi 1942. godine postao ključno mjesto za istrebljenje Jevreja. Logor je proširen izgradnjom Aušvica II - Birkenau. U gasnim komorama, izgladnjivanjem, mučenjem, strijeljanjem ili zbog monstruoznih medicinskih eksperimentima život je tu izgubilo najmanje 1,1 milion ljudi. Postao je simbol holokausta i stradanja. Ovdje je život izgubilo preko 20 hiljada Roma i 15 hiljada pripadnika drugih naroda Evrope. Logor su 27. januara 1945. godine oslobodili vojnici Crvene armije.

„Konačno rješenje“

20. januar 1942.

„Konačno rješenje židovskog pitanja“ je ustvari plan za istrebljenje Jevreja u Evropi. Predložio ga je šef sigurnosne policije Reinhard Heyndrich, na jednoj tajnoj konferenciji nacističkog vrha u Berlinu. Ranije spomenuti Aušvic, bio je dio ovog plana, ali provođenje ovog plana značilo je deportaciju Jevreja i u stotine drugih logora gdje su pogubljeni.

Medicinski eksperimenti

Maj 1944.

Tada desetogodišnje bliznakinje Eva i Miriam Kor su, skupa sa još 1500 parova blizanaca, bile podvrgnute medicinskim eksperimentima zloglasnog dr. Mengelea, koji je zbog onoga što je radio dobio nadimak „Anđeo smrti“. Bile su podvrgnute mučnim ispitivanjima, injekcijama i ostalim genetskim eksperimentima. Kor se prisjeća da su je odvojili od sestre i ubrizgali joj nepoznatu supstancu koja joj je prouzročila tako visoku temperaturu da je mislila da će izgorjeti. Ona se prisjeća Mengeleovih riječi nakon što ju je uhvatila groznica: ‘Šteta što je tako mlada. Ima još samo dvije sedmice života’.

→ Eva Kor: Oprostila sam nacistima

Pad nacista

Maj 1945.

7. maja je potpisana kapitulacija Njemačke, nakon odlučujuće bitke za Berlin. Pad nacističke Njemačke započeo je mnogo ranije, u junu 1944. iskrcavanjem saveznika u Normandiji. Saveznici, SAD, Francuska, Velika Britanija i Sovjetski Savez tako su, nakon dugih i teških borbi porazili nacističku Njemačku, a nekoliko dana ranije, 30. aprila Adolf Hitler izvršio je samoubistvo, kako ne bi pao u ruke protivničkih vojnika.

„Preživjela sam Aušvic“

8. maj 1945.

Beograđanka Žuža Marinković je sa 23 godine deportovana sa majkom u zloglasni logor smrti Aušvic. “I onda su nas utjerali u takozvano kupalište, tu je onda krenulo šišanje, i sećam se da je majka počela tako nenormalno da se smeje kad me je vidjela takvu. Taj dolazak u Aušvic, to je bilo užasno”, prisjetila se Žuža.

→ Priča Žuže Marinković: Kako sam preživjela Aušvic

Šta smo naučili?

Januar 2019.

Antisemitizam je prisutan i danas i potiče negativne stereotipe o Jevrejima, pokazalo je istraživanje Agencije za temeljna prava Evropske unije. Istraživanje iz 2018. godine otkriva da je 28% ispitanih Jevreja doživjelo antisemitsko uznemiravanje u protekloj godini, koliko je trajalo istraživanje. Osim toga, 34% ispitanih, barem ponekad, izbjegava posjećivanje jevrejskih događaja ili mjesta jer se ne osjećaju sigurno, a 38% ih je razmišljalo o iseljavanju u proteklih pet godina. Čak 79% ispitanika koji su bili uznemiravani nisu prijavili incidente policiji, jer smatraju da to ništa ne bi promijenilo. Dan oslobađanja Aušvica, 27. januar, obilježava se kao Međunarodni dan sjećanja na žrtve holokausta. Jedinice Sovjetske armije 1945. godine ušle su Aušvic i tada je oslobođeno 7.500 zatvorenika koje su za sobom ostavili nacisti. Generalna skupština Ujedinjenih naroda je 2005. godine usvojila Rezoluciju o obilježavanju ovog dana.

Holokaust u regiji

U ovom zločinu nisu pošteđeni ni Jevreji iz regije. U BiH ih je, do Drugog svjetskog rata živjelo 14.000, a danas ih ima tek oko 1000. → Jevreji u BiH: Grozote holokausta ne zaboraviti

U Srbiji je ubijeno više od 10 hiljada Jevreja. Jedno od najpoznatijih stratišta je logor Staro Sajmište, odakle su odvoženi i ubijani. Kroz ovaj logor je prošlo oko 32.000 osoba. → Šaul Adani o lekcijama holokausta

Tokom Drugog svjetskog rata, Kosovo je uspjelo spasiti skoro sve Jevreje, pa čak i ponuditi utočište za hiljade drugih koji su bježali preko Kosova do Albanije. Međutim pred kraj rata, na desetine Jevreja je zarobljeno i poslano u logore u Nemačkoj i istočnoj Evropi i nikada se nisu vratili. → Priča o nezaboravljenim Jevrejima na Kosovu