Dostupni linkovi

Optužbe Češke za rusko špijuniranje izazvale političku buru


Ministar vanjskih poslova Karel Schwarzenberg i državni sekretar SAD Condoleezza Rice potpisuju ugovor o izgradnji proturaketnog sistema, Prag, 08.07.2008.

Da li skoro 20 godina nakon pada Berlinskog zida, Centralna Evropa ponovo postaje leglo međunarodne špijunaže? Nedavno su češke obavještajne službe objavile izvještaje u kojima se navodi da su pojačane obavještajne operacije ruskih i ostalih stranih špijunskih službi, i uglavnom se dovode u vezu sa izgradnjom proturaketnog sistema blizu Praga.

Ali, ovi izvještaji izazvali su političku buru, gdje opozicija optužuje vladu da politizira obavještajnu službu uoči glasanja u parlamentu o odobravanju radarskog sistema i izbora koji će se održati ove jeseni.

Piše dopisnik RFE/RL
Jeffrey Donovan.

U svom godišnjem izvještaju od 25. septembra, češka protuobavještana služba (BIS) saopštila je da ruski agenti pokušavaju da okrenu javno mišljenje protiv američkog radarskog sistema.

“Ruske špijunske aktivnosti u Češkoj Republici trenutno su vrlo pojačane”,
saopštio je BIS.

U odvojenom izbještaju od 29. septembra, češka vojna obavještajna služba (VZ) podržala je navode BIS-a, te dodala da je prošle godine promatrala “konkretan interes stranih službi”, uključujući iransku, u vezi informacija o planiranoj izgradnji proturaketnog sistema 90 kilometara od Praga.

Ni jedan izvještaj ne spominje da su prekršeni češki zakoni.

Prema izvještaju BIS-a, možda je cilj Rusije u Češkoj Republici da oslabi NATO i Evropsku uniju (EU), te da barem djelomično obnovi bivši “sigurnosni perimetar” Moskve u Centralnoj Evropi.

Penzionisani general Andor Sandor je bivši director VZ-a:

“Radarska stanica ne predstavlja nikakvu veliku opasnost Rusima. Oni to znaju. Sa njihovim nuklearnim potencijalom, za njih uopšte nema prijetnje. Ali, radi se o sferi uticaja. Ukoliko bi se američki radar postavio na našoj teritoriji, mislim da bi to značilo stvarni kraj perioda u kome su Rusi mogli da urade nešto na našoj teritoriji.”


Izvještaj BIS-a dalje navodi da je ruska obavještajna služba, često pod plaštom diplomatije, pokušala da utiče na češke političare i medije kako bi se javnost okrenula protiv izgradnje radara. Izvještaj takođe kaže da su ruski špijuni namjeravali da se inflitriraju u neidentifikovane građanske grupe u Češkoj Republici, gdje su istraživanja javnosti pokazala da je većina protiv izgradnje radara.

Glavna grupa koja se protivi izgradnji radara u Češkoj, “Ne bazama”, demantovala je ima bilo kakve veze sa Rusijom.

Ali, Sandor kaže da Rusija, koji je vodila invaziju Varšavskog pakta na Čehoslovačku 1968. godine i koja je ovdje imala na destine hiljada trupa, ima dugogodišnju istoriju uspješnih obavještajnih operacija na teritoriji Češke. On dodaje da je teško vjerovati da bi Moskva, koja se žestoko protivi izgradnji američkog radarskog sistema, koji će dijelom biti stacioniran u susjednoj Poljskoj, mogla omesti svoj napredak ovdje:

“Jako je korisno za Ruse da distribuiraju informacije koje govore da radar može naštetiti našoj sredini, da radar može biti koban za zdravlje ljudi koji žive u njegovoj blizini, te da radar može uzrokovati avionske nesreće, i informacije sličnog tipa. Postoje brojni načini da se to uradi. Oni mogu finansirati razne organizacije koje se snažno protive izgradnji radara. Oni će definitivno to uraditi na način da vođe organizacija uopšte neće ništa znati o tome.”

Medijski izvještaji navode da postoji mogućnost da ruski špijuni kupuju zemlju blizu vojne zone Brdy, gdje bi trebao biti postavljen radar. Zamjenik ministra odbrane Češke Republike Martin Bartak izjavio je nedavno na Češkoj televiziji da BIS i VZ aktivno rade kako bi se spriječilo da zemlja u blizini Brdya dospije u pogrešne ruke.

Izgradnja radarskog sistema izazvala je kontroverze u Češkoj Republici.

Uprkos nedavnom potpisivanju dva sporazuma sa SAD o postavljanju radara jugozapadno od Praga, vlada desnog centra češkog premijera Mireka Topolaneka nema jasnu većinu u parlamentu koja bi podržala ovu američku incijativu. Očekuje se da će parlament glasati o ovom pitanju tokom jeseni.
Opozicioni socijaldemokrati se protive postavljanju radara, koji bi bio vezan sa presretačem raketa u susjednoj Poljskoj.

SAD su više puta saopštile da je ovaj sistem namjenjen da ukloni prijetnju mogućeg raketnog napad opasnih zemalja, kao što je Iran. Ali, Rusija kaže da osjeća ugroženom. U avgustu ove godine, general Anatoly Nogovitsyn, zamjenik načelnika štaba ruskih oružanih snaga, izjavio je da Češka Republika i Poljska, rizikuju opasnost da budu izložene vojnom napadu, čak i nuklearnom.

Uprkos ovakvim prijetnjama, češke političke partije su podjeljene kada je u pitanju postavljanje radara.

Bivši premijer Jirži Paroubek, koji je član socijaldemokrata, optužio je vladu da upravlja obavještajnim agencijama kako bi ostvarila svoje političke ciljeve.

Petr Uhl, bivši češki antikomunistički disident, koji sada podržava opoziciju, se slaže:

"Ovo je samo političko pitanje uoći predstojećih izbora. Ovakvi potezi su česti, da opozicija pokušava da nađe nešto negativno, neku informaciju koja će naštetiti drugoj strani, tako da ljudi ne bi glasanju za nju.”

Tokom posljednjih godina, češka obavještajna služba je upozoravala o pojačanim aktivnostima stranih špijunskih službi u zemlji. Međutim, Uhl je za RFE/RL izjavio da ga ovakve optužbe vraćaju u prošlost, kada su ljudi koji su bili u kontaktima sa strancima često bili optuživani da rade protiv komunističkog režima:

“Ne bih želio da se takva vremena vrate”, kaže Uhl.

Komitet za odbranu Donjeg doma češkog parlamenta trebao je 1. oktobra razmatrati ova dva obavještajna izvještaja. Ali, nakon navoda da su ovi izvještaji ispolitizirani, sastanak je odgođen ze period nakon lokalnih izbora 17. oktobra, saopštili su češki politički izvori.

Sandor vjeruje da obavještajne službe objavljuju stvarne procjene bezbjednosne situacije. On kaže da bi volio da vidi da sve političke partije nađu zajedničko rješenje za fundamentalna pitanja bezbjednosti, kako ne bi postale pijuni u političkoj debati u zemlji.

U izvještaju vojne obavještajne službe nisu navedena imena stranih špijunskih agencija, ali se spominje da su “strane službe” pokazale interes za radar. Sandor kaže da je očigledno koje bi službe bile zainteresovane:

“Stvarno bih bio iznenađen da Iranci ne rade ovdje, jer ako otvoreno govorite da je radar ovdje da zaustavi prijetnju od iranskih nuklearnih i balističnih raketa, onda je sasvim razumljivo da bi Iranci željeli da znaju šta se događa.”

Preveo i priredio: Enis Zebić
XS
SM
MD
LG