Dostupni linkovi

logo-print

Za plemensko društvo život je bezvrijedan


Juče su u staroj crnogorskoj prijestonici na različitim krajevima grada sahranjena dva Cetinjanina. Obojica žrtve nedavnog vatrenog obračuna u kome je nakon punih petnaest godina šezdesetčetvorogodišnji Drago Kaluđerović osvetio ubijenog sina, a potom na stotinak metara od mjesta zločina počinio samoubistvo. Kaluđerović je, kako piše crnogorska štampa, svog sugrađanina koji je prije deceniju i po u kafanskoj tuči ubio njegovog sina, prvo pogodio hicima iz automatske puške, a zatim ga “ovjerio” hicima iz pištolja. Interesantno je da je Kaluđerović blizak rođak Nikole Kaluđerovića koji je prije petnaestak godina da bi osvetio sina ubio njegovog ubicu i još jednog mladića ni krivog ni dužnog. Kaluđerović je proveo godine u zatvoru, a o njegovoj životnoj priči, ubistvu sina jedinca, pripremama i osveti snimljen je i televizijski film. Lidija Vujačić, antropolog iz Podgorice, za naš radio kaže da je krvna osveta jedan od najstarijih pravnih običaja u Crnoj Gori koji se javio u vrijeme nerazvijenog zakonodavstva i legitimno opstajao sve do pred kraj XIX vijeka:

“Krvna osveta je u tijesnoj vezi sa plemenskim društvenim uređenjem. Tako su rod, bratstvo, ali i pleme odgovarali na neki način kolektivno za ubistvo, ranu ili nanijetu uvredu. Članovi tih zajednica su imali ne samo pravo, nego su bili dužni da u slučaju nasilne smrti svog člana kazne njegovog ubicu ili nekog od njegove porodice”.

Vujačić podsjeća da je arhaična ustanova krvne osvete poznata u Crnoj Gori, ali i na drugim prostorima Južne Evrope kao što je Sjeverna Albanija, Korzika i Sicilija. Tokom Srednjeg vijeka bila je rasprostranjena širom Balkana, uz stalno nastojanje crkve i države da je iskorijeni. Ona dodaje da je krvna osveta funkcionisala po nepisanim pravilima, vraćala se u povoljnoj prilici ili potomstvu ostavljala u amanet. Lidija Vujačić:

“Krv je morala biti ili osvećena ili izmirena. Tada je dolazilo do umira, odnosno oproštaja, stvaranja čak i jakih kumovskih, pobratimskih veza ili do ublažene varijante krvne osvete, odnosno krvnog umira poznate kao vražda. To je običaj po kome se rod ubijenog nije svetio po principu glava za glavu, nego su ubičini rođaci davali odštetu, to jeste plaćali krv ubijenoga i to u novcu, stvarima, oružju”.

Psiholog Ljupka Kovačević smatra da je jedan od glavnih razloga što krvna osveta opstaje to što se važeći zakoni često ne sprovode. Ona kaže da je otežavajuća okolnost i to što je ta ustanova vezana za bratstvenički, primitivni milje koji gaji plemenske norme i stavlja ih iznad zakonskih. Na psihološkom nivou glavni je problem, vjeruje Ljupka Kovačević, što se ne razvija autonomni moral i ne cijeni ljudski život:

“Za autonomni moral je karakteristično ono: “Ne ubij drugoga, poštuj život”, dok u plemenskim normama uglavnom su osveta, bratstvo, čistota krvi i nema ideje poštovanja života. Prosto je život bezvrijedan i onda se on lako i uzima nekom drugom iz neke nemogućnosti kanalisanja svog bola u nešto pozitivno”.

Crnogorsko zakonodavstvo, prema riječima profesora Krivičnog prava Branislava Tonkovića, od 1993.godine krvnu osvetu netretira kao teži kvalifikovani oblik ubistva, već kao obično ubistvo za koje su zaprijećene kazne do petnaest godina zatvora:

“Imali smo jedan slučaj sudske prakse kad je u Bijelom Polju lišio života u sudnici otac silovane i lišene života kćerke jednog od izvršilaca tog krivičnog djela i to je djelo Prvostepeni sud i Vrhovni sud Crne Gore okvalifikovali kao obično ubistvo, a ne teško kvalifikovano”.

Ipak, prema Tonkovićevim riječima, zakonska regulativa i oštrina propisanih sankcija ne utiču puno na prevenciju krivičnih djela, pa ni krvne osvete. Odgovorna država na slične pojave, smatra Tonković, mora reagovati drugim metodama i u to moraju biti uključeni svi njeni subjekti, od osnovne škole do pravusudnih organa. Ljupka Kovačević, takođe, napominje da u prilično primitivnom društvu kakvo je crnogorsko institucije sistema ne rade svoj posao i ignorišu negativne fenomene koji nas okružuju. Posljednji slučaj krvne osvete na Cetinju, prema njenim riječima, je tragičan primjer i dokaz odsustva preventivnog djelovanja i zanemarivanja institucije oprosta i izmirenja:

“Da li je moguće da tako dugo živi ideja o osveti, a da se ništa ne uradi na ideji o pomirenju. To su ratovi koji žive u nama i koji nikako da prestanu da žive. Društvo ne radi, evo petnaest godina, sad je ovo digresija, ali stvarno mi još ne govorimo o institucijama suočavanja sa prošlošću, o institucijama pomirenja i oprosta”.
XS
SM
MD
LG