Dostupni linkovi

logo-print

Globalizacija rata protiv terorizma





U ranim fazama odgovora na 11. septemba 2001. cinilo se da je al-Kaida prijetnja uglavnom Sjedinjenim Drzavama. Tri godine nakon napada u Njujorku i Vasingtonu grupe koje saradjuju sa al-Kaidom i one insiprisane njenom ideologijom dramaticno su prosirile front borbe.

“Vidio sam dvije velike eksplozije i vozila hitne pomoci, desetine vozila, policajaca i vatrogasaca kako dolaze.”

Ovako je ocevidac opisao scenu nakon napada u Madridu u kojima je u martu poginulo 191 lice. Istraga je otkrila da su radikalne islamske grupe odgovorne za ove akcije imale kontakte sa al-Kaidom. Napadi na spansku prestonicu su bile prvi masivni udari al-Kaide u Evropi. Ispostavice se da je stari kontinent samo jedno od bojnih polja u ratu protiv terora. Proljetos su bombasi samoubice izveli seriju napada u u Buhari i Taskentu. Najmanje 47 osoba je nastradalo u eksplozijama i pucnjavi u ovim gradovima. Vlasti Uzbekistana procjenjuju da su islamisticke grupe povezane sa Al-Kiadom bile umijesane u ove napade. Drzavi tuzilac Rasid Kadirov napominje:

“Neki od uhapsenih su posvjedocili da su ih obucavali arapski instruktori koji su prethodno uvjezbavali i pripadnike al-Kaide.”

Zvanicnici u Taskentu krivicu svaljuju na zabranjenu opozicionu grupu Hizb ut-Tahrir koja tezi stvaranju islamske drzave na cijelom prostoru srednje Azije.

Krajem maja ekstremisti su u saudijskom gradu Kobar ubili 22 osobe. Vodja saudijskog ogranka al-Kaide je porucio da su tako kaznjeni zapadnjaci sto eksploatisu resurse muslimanskih zemalja.

Pomenuli smo samo neke vece akcije terorista u ovoj godini. Analiticari isticu da sve naglasenija globalna dimenzija djelovanja dokazuje koliko je al-Kaida otporna, unatoc cinjenici da su njene glavne baze u Avganistanu unistene. Mreza se odrzala jer se na hiljade njenih pripadnika sa obuke u Avganistanu vratilo u domovinu radi osnivanja lokalnih celija. Te celije kako se pokazalo mogu izvesti napade bez podrske Osame bin Ladena koji i dalje ostaje izvan domasaja pravde. Dzulijan Lindli, analiticar u zenevskom Centru za bezbjednosne studije primjecuje:

“Rat protiv terorizma sve vise postaje sukob izmedju drzava i grupa. Marginalne grupe poput Cecena sve se cvrsce povezuju sa ekstremistickim organizacijama u borbi protiv vlasti. To, pak, ujedinjuje zemlje koje poput Rusije, Amerike i Kina inace imaju komplikovane odnose.”

Globalizacija rata nudi nove mogucnosti drzavama za odlucan odgovor teroristima, ali konacna pobjeda postaje teza, kaze Lindli i dodaje:

“Jasno je da ako postoji koalicija vise drzava one ce imati enormnu moc. Tesko je medjutim naci centar gravitacije teroristickih grupa i unistiti ih. Otuda smatram da se krecemo iz faze odlucnog angazmana protiv terorista neposredno nakon 11 septembra u fazu obuzdavanja njihovih organizacija.”

Ako se vlade i teroristicke organizaciji u necemu slazu, to je uvjerenje da se bitka vodi na globalnom planu i da ce trajati jos dugo.

Cinjenica da al-Kaida nije u protekle 3 godine izvela napad priblizan po katastrofalnim posljedicama udarima na Njujojork i Vasington ne smije zavarati. Maganus Ranstorp analiticar u Centru za terorizam i politicko nasilje pri univferzitetu Sent Endrus u Skotskoj uocava da su uspjesi u borbi protiv al-Kaide rezultat boljeg obavjestajnog rada:

“Mislim da se iz americke perspektive poslije 11. septembra moze reci da je rat protiv terora bio uspjesan. Stvoren je globalni savez od sto drzava koje razmjenjuju obavjestajne podatke.”

Upravo zahvaljujuci tome uhapseni su visoko rangirani oprativci al-Kaide u Pakistanu i Ujedinjenim arapskim emiratima. Ranstorp primjecuje da su i teroristicke grupe imale uspjeha prilagodjavajuci se pritiscima .To su postigle taktickim prestrojavanjem na operacije manjih razmjera. Zvanicna istraga je pokazala da su teroristi za udare 11. septembra 2001. investirali oko pola miliona dolara tokom dvije godine. Za akcije u Madridu nije bila neophodna ni desetina tog iznosa, upozorava Ranstorp:

“Madridska celija imala je budzet od oko 34 hiljade eura. Dakle nije u pitanju veliki novac i on se moze nabaviti putem brojnih nelegalnih kanala, sto znaci neopazeno.”

Eksperti procjenjuju da je sprecavanje buducih napada samo polovina uspjeha u ratu protiv terora. Druga polovina podrazumijeva da se onemoguci regrutovanje novih pristalica radikalnih grupa. Hazim Sagi komentator lista “Al-Hajat” koji se na arapskom stampa u Londonu istice da Zapad mora podstaci politicke i ekonomske reforme u islamskim zemljama:

“Morate ponuditi drugaciju perspektivu tim zemljama kako bi se pridobili slojevi koji zele da njihova drustva i njihove drzave na Bliskom istoku i generalno u Trecem svijetu postanu napredni.”

U junu ove godine na samitu grupe G-8 koja okuplja najrazvijenije zemlje Zapada i Rusiju ustanovljeno je Partnerstvo za napredak i zajednicku buducnost u okviru podrske ekonomskim i socijalnim reformama na Bliskom istoku i u sjevernoj Africi.

Rejmond Keni, ekspert sa Univerziteta u Aberdinu u Skotskoj, kaze:

“Mislim da ce najvaznija incijativa u godinama koje dolaze biti ona pod nazivom Inicijativa za veliki Bliski istok. Promocija efikasnog upravljanja , sirenja obrazovanja i ekonomskih perspektiva , sve su to visoki prioriteti u rjesavanju problema koji su u korijenu terorizma.”

Neki posmatraci ocjenjuju slabasnim nade da bi rat ideja mogao promijeniti ponasanje ekstremista, ali isticu kako moze pomoci da se drugi ljudi podstaknu da ne tolerisu ekstremiste i da im ne pomazu.

Bendzamin Barber sa univerziteta u Merilendu u SAD upozorava da na koncu konca problem nisu teroristi, «ta grupa ludjaka”, kako ih naziva, vec veliki broj onih koji ih podrzavaju. Ne mozete promijeniti nacin na koji razmislja Osama bin Laden, ali mozete promijeniti misljenje mnogih koji stvaraju bezbjednu zonu za njega. To se postize saradnjom i multilateralizmom, zakljucuje ovaj ekspert.

Na sirokom frontu bitke protiv terorizma osim sprecavanja novih napada i zaustavljanja dalje regrutacije pristalica ekstremnih grupa, postoji jos jedan bitan zadatak. To je da se osigura da rat protiv terora ne dovede do ogranicavanja gradjanskih sloboda.
XS
SM
MD
LG