Dostupni linkovi

logo-print

Neselektivno etiketiranje učesnika rata


Osnovni motiv za iniciranje lustracije u Crnoj Gori i utvrđivanje odgovornosti organizatora i inspiratora ratnih pohoda s početka devedesetih - cilj je da se u tom postupku identifikuju ljudi zaslužni za stvaranje ratne pomame i da im se onemogući javno djelovanje u budućnosti. Uporedo sa tim postupkom, da bi se sproveo sveobuhvatan proces suočavanja sa prošlošću u krivičnoj proceduri, treba utvrditi odgovornost ljudi koji su u tim pohodima počinili ratne zločine i krivična djela protiv čovječnosti i običaja rata. U postreferendumskom periodu, međutim, uočljiva je praksa da se u javnosti olako iznose imena ljudi koji su bili na ratištu i da se ta činjenica sama po sebi koristi za njihovu diskvalifikaciju. Bez obzira na to što početkom devedesetih nijesu svi dobrovoljno išli u rat i što su mnogi bili žrtve ucjena i prisilne mobilizacije.

Veseljko Koprivica, novinar nedljeljnika „Monitor“, prvog crnogorskog antiratnog glasila, je davno napisao knjigu o svojim iskustvima sa dubrovačko-hercegovačkog ratišta, gdje je boravio kao pripadnik rezervnog sastava. On kaže da se mora izbjegavati praksa neselektivnog etiketiranja učesnika rata:

„Otišli na ratište zato što su prisilno mobilisani ne svojom voljom. Treba se podsjetiti da su u to vrijeme političari, generali, uz zdušnu pomoć državnih medija i dijela novinara, stvorili usijanu ratnu atmosferu i da su svi oni koji bi odbili odlazak u rezervu dobijali etiketu izdajnika. Prijetilo im se zatvorom, novčanim kaznama, izopštavanjem od strane rodbine i prijatelja.“

I Radan Nikolić, predsjednik Udruženja boraca ratova s početka devedesetih, kaže da su građani Crne Gore u to vrijeme u pohod kretali iz raznih motiva, časnih i nečasnih:

„Bilo je ljudi koji su se odazvali pozivu. Bilo je ljudi koji su se dobrovoljno prijavili sa motivom, odnosno ubjeđenjem da brane veliku Jugoslaviju ili da brane srpski narod, bilo je onih koji su jednostavno otišli zato da ne bi narušili neku porodičnu tradiciju. U Crnoj Gori se niko nije, kako ono kaže, povlačio i nije izbjegavao vojnu obavezu, a bilo je i onih koji su prisilno mobilisani. To je puna i prava istina. Koliko je bilo pojedinaca motivi su bili drugačiji.“

Naravno, bio je i veliki broj onih koji su u ratu prepoznali šansu da dobro zarade, pa su agresiju na Dubrovnik iskoristili za pljačkaške pohode i liječenje sopstvenih frustracija, iživljavanjem i zločinima nad lokalnim stanovništvom. Da bi se izbjegla praksa žigosanja ljudi koji su na ratištu boravili protiv svoje volje ili kao žrtve tadašnje zvanične državne politike Veseljko Koprivica smatra da je neophodno da svi svjedoci otvoreno progovore o tom vremenu:

„Naravno, svi koji su pravili zločine treba da odgovaraju, ali mislim da prvo treba početi od inspiratora i kreatora rata, od političara, generala i novinara ratnih huškača. Oni prvi treba da polože račune za svoja nedjela, ali ljaga je pala na sve i zato učesnici rata treba da kažu istinu da bi se znalo ko je zaista kriv, a ko nedužan.“

Početkom devedesetih prinudno je mobilisan i veliki broj građana islamske vjeroispovjesti koji danas uprkos našim brojnim pokušajima nijesu voljni da razgovaraju o tom mračnom vremenu u kojem su i sami mogli lako postati meta kvazipatriotskih hordi. Slobodan Šćepanović, koji je u to doba bio jedan od najglasnijih pripadnika antiratnog pokreta u Kolašinu, kaže da nijesu bili svi podjednako svjesni i hrabri, ali da to nije razlog da se upre prstom na sve ljude koji su se sticajem raznih okolnosti obreli u ratnoj zoni:

„Danas, a poslije protoka nekog vremena, sada mi govorimo da je to svak' zločinac. To je van svake pameti. To je bilo vrijeme tako, a drugo je kako su se ponašali na ratištu.“

Da bi se suzbila ova pojava, smatra advokat Velija Murić, koji se bavi slučajevima ratnog zločina, neophodno je da nadležni organi konačno utvrde pojedinačnu odgovornost političara, ljudi u komandnom lancu, rezervista i dobrovoljaca zbog kojih danas svi nosimo ogroman teret srama:

„Da organi krivičnog i političkog gonjenja identifikuju lica koja su po komandnoj liniji i po liniji neposrednog učešća izvršili zločine. Upravo, nama treba spisak lica koja su u tim okolnostima izvršili ratne i druge zločine pritiv civilnog stanovništva i uopšte protiv države.“
  • 16x9 Image

    Petar Komnenić

    Školovao se u SAD, Podgorici i Beogradu. Dugogodišnji novinar RSE. Najčešće se bavi temama ratnih zločina, korupcije, pravosuđa.

XS
SM
MD
LG