Dostupni linkovi

logo-print

Prijedlog EU bez odgovora na ključna pitanja


Srdan JANKOVIC, Biljana JOVICEVIC, Petar KOMNENIC

Bez obzira na ishod referenduma, ako su se građani na referendumu izjasnili protiv pitanja o državno pravnom statusu Crne Gore, ne može se u roku od tri godine to pitanje ponovo iznijeti na referendum, kaže se na početku Prijedloga zakona o referendumu koji su izradili eksperti Evropske unije.
U dokumentu pod naslovom „Zakon o referendumu o državno pravnom statusu Crne Gore“ predviđeno je da republičku komisiju čine predsjednik, sekretar i 16 članova. Članovi republičke komisije se imenuju na osnovu principa jednake zastupljenosti obje opcije koje učestvuju u referendumskom procesu. Predsjednika republičke komisije bira Skupština Crne Gore iz reda relevantnih evropskih organizacija i on glasa samo u slučaju jednakog broja glasova za i protiv članova komisije. Glasački odbor imaće šest članova koji će biti imenovani po principu jednake zastupljenosti obje referendumske opcije. Glasačka kutija je neprozirna, a glasački listić štampa se na posebno zaštićenom devedesetogramskom papiru sa vodenim žigom, dok će na biračkom mjestu biti postavljene zastave Crne Gore i Državne zajednice.
U dijelu o referendumskoj kampanji navodi se da su subjekti kampanje političke partije zastupljene u Skupštini Crne Gore koje prihvate odluku o raspisivanju referenduma o državno pravnom statusu. Subjekt referendumske kampanje može biti i druga politička partija i nevladina organizacija koja je registrovana u Crnoj Gori i koja, uz saglasnost političkih orgnaizacija, potpiše taj sporazum. Državnim i opštinskim funkcionerima se zabranjuje korišćenje resursa koji im stoje na raspolaganju u toku referendumske kampanje, uključujući i službene mobilne telefone. Policijski službenici i pripadnici Agencije za nacionalnu bezbjednost ne smiju uzeti učešća u referendumskoj kampanji na bilo koji način. Donošenjem odluke o raspisivanju referenduma, Skupština Crne Gore formira odbor za finansiranje kampanje koji čine šest članova imenovanih po principu jednake zastupljenosti obje opcije.
Mediji prilikom izvještavanja o aktuelnim događajima i radu državnih organa i funkcionera ne mogu iznositi komentare ili tekstove kojima bi se označavala partijska pripadnost ili bi imali stranački propagandni karakter. Privatni mediji treba da usvoje kodeks ponašanja koji će se zalagati za fer uređivačku politiku, kao i ravnomjernu pokrivenost kampanje. Ovi principi se odnose i na medije registrovane van Crne Gore, ali dostupnim na njenoj teritoriji. Skupština Crne Gore istovremeno sa donošenjem odluke o raspisivanju referenduma formiraće Odbor za medijsko praćenje kampanje. Odbor će imati dvanaest članova imenovanih po principu jednake zastupljenosti obje referendumske opcije, navodi se u dijelu o medijskom praćenju kampanje. Za posmatranje referendumskog procesa registruju se Evropska unija i druge međunarodne organizacije, međunarodne nevladine organizacije i ovlašćeni predstavnici stranih država najkasnije deset dana prije održavanja referenduma, kaže se u, između ostalog, u dokumentu eksperata Evropske unije.

*****

Za dio stranaka i vlasti i opozicije koje su pristale da komentarišu dokument Evropske unije koji je pod radnim naslovom „Zakon o referendumu o državno pravnom statusu Crne Gore“, uručen objema stranama, u načelu je prihvatljiv, jer, u principu, kako kažu, sadrži ono o čemu su suprotstavljeni blokovi postigli dogovor. Svi naglašavaju da ostaje otvoreno ključno pitanje - kvalifikovana većina potrebna za validnost referendumske odluke.

Na pitanje da li su za Socijaldemokratsku partiju prihvatljiva rješenja koja je, kao prijedlog Zakona o referendumu, ponudila Evropska unija potpredsjednik stranke Rifat Rastoder kratko je odgovorio:

„Naravno, da dokument ne bi bio prihvatljiv da je riječ o normalnoj atmosferi, da se nije došlo do situacije u kojoj se došlo da se prihvate takvi pregovori. Radi kompromisa mi smo dali na neki način saglasnost, iako imamo niz primjedbi i rezervi prema određenim odredbama“.

U jačem koalicionom partneru, Demokratskoj partiji socijalista, kao i u većini drugih stranaka, konstatuju da je zapravo riječ o sublimaciji onoga što je već dogovoreno tokom pregovora vlasti i opozicije uz posredovanje evropskog izaslanika Miroslava Lajčaka. S toga je riječ o kompromisu koji je polazna osnova, ali ne daje odgovor na ključno pitanje. Visoki funkcioner Demokratske partije socijalista Miodrag Vuković:

„Pitanje većine, cenzusa, pitanje dana održavanja referenduma, pitanje referendumskog pitanja, to će, biti, predmeti pažnje ne više rada ekspertskih ili ovih stručnih Vladinih, već državno političkih timova. Pitate me da li je to prihvatljivo ili nije prihvatljivo? Sve je prihvatljivo što je u skladu sa međunarodnim normama, sa dobrom demokratskom praksom, što Crnu Goru legitimiše kao zemlju koja apsolutno nema nikakvih predrasuda kada su ta evropska rješenja u pitanju“.

„Indepentisti“, kaže potpredsjednik Libaralne partije Labud Šljukić, „imaju razloga da budu zadovoljni ovim dokumentom“:

„Još jedino nemamo taj podatak o većini potrebnoj za izglasavanje referenduma i za mene je prihvatljiva jedino varijanta onu koju je procijenila Venecijanska komisija. To je da bi referendum bio važeći potrebno je da izađe pedeset posto plus jedan, a da bi uspio od izašlih polovina plus jedan. To je jedino što Crna Gora može da prihvati po mom mišljenju“.

Najjača opoziciona stranka, Socijalistička narodna partija, jedina je odbila naš poziv da se izjasni o dokumentu Evropske unije čiji je radni naslov „Zakon o referendumu o državno pravnom statusu Crne Gore“, a njen lider Predrag Bulatović, kako su objavili mediji, nalazi se ovim povodom na konsultacijama u Beogradu sa predsjednikom Srbije Borisom Tadićem i premijerom Vojislavom Koštunicom, što u stranci ne žele da potvrde, ali ni demantuju. Sa druge strane, portparol Demokratske srpske stranke Simonida Kordić kaže da će opozicione stranke sjutra iznijeti zajednički konačan stav o ovom dokumentu:

„Opozicione stranke koje učestvuju u pregovorima sa Evropskom unijom u vezi uslova za sprovođenje eventualnog referendumskog procesa: DSS, SNP, i NS, sutra će doneti zvaničan stav o dokumentu koji smo dobili od Evropske unije“.

Konstatujući da je dokument u načelu prihvatljiv, ali izražavajući rezervu u pogledu toga da će vlast poštovati dogovoreno, kao na primjer, oko upotrebe policije, javne i tajne, svaki put za bilo koji izborni proces, visoki funkcioner Narodne stranke Dejan Vučićević kaže da je i dalje ostao otvoren problem kvalifikovane većine za referendumsku odluku:

„Kako sada stvari stoje mislim da će teško doći do toga dogovora u samim konkretnim razgovorima između pozicije i opozicije, te da će Evropska unija na kraju biti onaj činilac koji će morati donijeti takvu odluku.I očigledno, da je gospodin Solana zadržao to pravo da u momentu kada oni budu smatrali da je potrebno da se oglase po tom pitanju, vjerovatno jednu takvu preporuku dostave i nama u Crnoj Gori , kako poziciji, tako i opoziciji“.

Sa druge strane, za Srpsku narodnu stranku, jedinu opozicionu partiju koja ne učestvuje u pregovorima o uslovima za održavanje referenduma, dokument je u potpunosti ne prihvatljiv, jer, kako kažu, ne dira Đukanovićeve poluge moći i delegitimiše bojkot kao legitimno sredstvo. Portparol Dobrilo Dedeić:

„Njegovim prihvatanjem opozicija bi se odrekla najjačeg oružje u rukama – bojkota mafijaškog referenduma. Podsjetiću da je bojkot i pravno i politički legitimisala čak i Venecijanska komisija. Predloženim zakonom ne načinje se nijedna od poluga moći Đukanovićevog režima. Legalni tokovi novca ni ranije nijesu bili sporni, ali tajkunima i dalje ostaju nesvezane ruke, a prljavi novac je u svim kombinatorikama mafijaškog referenduma. Najzad i do sada su prosrpski opozicionari na čelu ili u sastavu biračkih odbora koristili mogućnost da istaknu trobojku“.

*****

Sudija Suda Državne zajednice Blagota Mitrić ima više primjedbi na račun prijeloga Zakona o referendumu kojeg su eksperti Evropske unije dostavili pregovaračkim stranama u Crnoj Gori.

Blagota Mitrić, sudija Suda državne zajednice, za naš radio kaže da je analizom prijedloga Zakona o referendumu kojeg su dostavili eksperti Evropske unije, zapazio više rješenja koja nijesu u skladu sa Ustavnom. Kao najproblematičniju odredbu Mitrić navodi rješenje prema kome se predsjednik Republičke komisije za referendum bira iz redova relevantnih evropskih organizacija:

„To je strani državljanin. Po fundusu, po pravnom načinu, po pravnom pravilu u svim demokratskim i pravno uređenim državama, stranac ne može da obavlja nijednu javnu funkciju. Ne može da bude sudija, ne može da bude poslanik, ne može da bude advokat, ne može da bude ministar. Uopšte, ne može da bude ni na jednoj javnoj funkciji. Prema tome, ja mislim da je ovo veoma grubo kršenje Ustava Crne Gore“.

Kao problematično rješenje Mitrić izdvaja i najnoviji moratorijum na referendum, odnosno odredbu prema kojoj se pitanje o državno pravnom statusu ne može ponovo iznijeti na referendum u roku od tri godine, ukoliko se građani na predstojećem referendumu izjasne protiv nezavisnosti Crne Gore:

„U Ustavu Crne Gore o tome nema nijedne riječi, ali prema članu 117 Ustava koji govori o promjeni Ustava bukvalno stoji da, ako ne prođe predloženi predlog Ustava, da se isti predlog ne može staviti ponovo prije isteka od godinu dana. Tako da bi taj rok bio primjereniji, odnosno prosto metodologija nalaže tako jedan rok, a saglasno ovoj normi koju sam citirao iz člana 117“.

Mitrić smatra da su prijedlozi eksperata Evropske unije sporni i u dijelu koji se odnosi na rad medija u predreferendumskoj kampanji. A kao najsporniju odredbu navodi onu koja medijima zabranjuje iznošenje komentara ili tekstova kojima bi se označavala partijska pripadnost ili koji bi imali stranački propagandni karakter:

„Iako ovo ima jedan demokratski kapacitet , nijesam siguran da je u skladu sa članom 35 i 37 Ustava koji govori o slobodi štampe i o cenzuri štampe, jer ovdje ima neki vid cenzure. Ne možete da pišete, jer ako oni zaista pišu tako navijački postoje ovi odbori za praćenje medija, postoje valjda nekakve njihove sankcije. Unijeti ovo kao zakonsku odredbu, čini mi se, da je pomalo suprotno Ustavu. I na kraju, oko ovih organa, oko raznih odbora za praćenje medija, za finansiranja i neki drugi odbori. Svi su sastavljeni od paritetnog broja članova iz obje opcije, što je u redu, ali nije u redu da nema ni riječi šta ako rezultat glasanja povodom nekog pitanja u tim odborima bude neriješen, što je logično, obzirom da su te dvije opcije suprotstavljene u skoro svakom pitanju. Tako da se nema rješenja šta ako bude jednak broj glasova. Ko odlučuje? Nema rješenja kao što, recimo, ima Izborna komisija da odlučuje predsjednik Komisije ako je neriješen broj glasova jedne i druge opcije.
XS
SM
MD
LG