Sa 12 miliona pripadnika, Romi su najbrojnija nacionalna manjina u Evropi. 70 posto tog broja živi u zemljama jugoistočne Evrope, a najbrojniju zajednicu Romi imaju u Srbiji, kaže predsjednik tamošnjeg Udruženja Roma Rajko Đurić:
"Posle Rumunije koja je zemlja sa najvećim brojem romskog stanovništva, dolaze zemlje bivše Jugoslavije, pre svega Srbije, u kojoj ima 800 hiljada Roma. Jedna jedina opština u Srbiji je bez Roma, to je opština Kosjerić."
Đurić podsjeća da se malo govori o žrtvama i raseljavanju Roma u ratovima devedesetih godina na Balkanu:
"Romi nisu ni za koga bili opasnost jer nemaju teritorijalne ambicije, nemaju državotvorne koncepcije, ali uprkos tome, oni su ostali kao u Danteovom "devetom krugu pakla"."
Kao argument Đurić podsjeća na statistiku Roma s početka i kraja devedesetih godina u Bosni i Hercegovini i na Kosovu:
"Najviše ih je u Bosni stradalo. Tamo je živjelo 300.000 Roma, a sada prema podacima UNHCR-a jedva 28.000. Na Kosovu do 1999. bilo je 264.000 Roma. Pojedina naselja imala su po 60 hiljada stanovnika Roma - Priština, Mitrovica i tako dalje. Sada, prema podacima UNHCR-a, jedva 27.000 i samo 22 naselja."
U Crnoj Gori živi oko 30.000 Roma, uglavnom u prigradskim naseljima koja nemaju osnovnih uslova za život. O tome oni kažu:
"I tu voda, mutava voda, nije kako treba".
"Bez vode, bez ništa. Stvarno loš život".
"Nas ima 12. S Kosova smo izbjeglice".
RSE: Kako živite?
"Kako ti kažem, uvek se mučim. Radim nekako privatno."
RSE: Nema vode, jesu li zato ovdje česte zaraze?
"Dolazi sestra medicinska iz Budve. Daje inekcije maloj deci. Vidiš kakve su im noge. Ima ovde blizu smeće."
RSE: A što Vi radite?
"Ja radim privatno u Komunalno. Otac mi radi isto u Komunalno, i tako se snalazimo. Dobro je kada radi Komunalno, da nije Komunalno, bilo bi još gore."
Crnogorske primorske opštine su ljeti odredište skupina iz Crne Gore, ali i susjednih zemalja, koje organizuju maloljetne Rome u prosjačke skupine:
"Ja se snađem da prosim pare i da zaradim."
RSE: Dolazi li policija?
"Ne, nikad. Mene ne diraju. Samo kada me vidu da prosim, oni me udalje."
Podaci nevladinog sektora o obrazovanosti Roma su veoma loši. Čak oko 80 odsto ih je bez obrazovanja, ili sa samo tri razreda osnovne škole. Više od 60 posto nikada ne upiše školu:
"Nas ima troje braće i dvije sestre."
RSE: Da li idu u školu?
"Ne idu više. Niko ne ide."
RSE: Misliš da škola ne znači mnogo u životu?
"Znači dosta bogami. Ali što ću kada nijesam imao nekih uslova."
Problemima Roma u Evropi bave se mnogi od Ujedinjenih nacija, Savjeta Evrope i OEBS-a do ministarstva i nevladinih organizacija. Sa kakvim uspjehom, pitamo predsjednika Udruženja Roma u Srbiji Rajka Đurića:
"Naravno, ima nekih pomaka u zemljama Jugoistočne Evrope. Najdalje su otišli Mađari, ali sada pod pritiskom Evrope idu dalje i ostale zemlje. Makedonija, recimo, od kada je formirana nova Vlada pre mesec i po dana, ima 33 Roma koji su predstavljeni u svim ministarstvima. Zamenik ministra pravosuđa je Romkinja. U Srbiji, na žalost, iako je 800.000 Roma, nemate nijednoga predstavnika Roma ni u jednom ministarstvu, ni na jednom nivou države, pa čak, kažu, ni u lokalnim samoupravama."